Een nalatenschap zonder grenzen

Wat zijn de gevolgen van een emigratie op uw nalatenschap; wie zal uw nalatenschap afhandelen, hoe worden uw erfgenamen bepaald en waar betalen zij successierechten? Het antwoord op al deze vragen zal afhankelijk zijn van het land waar u woont of het land waar uw vermogen gelegen is.

Om bovenstaande vragen te beantwoorden, zetten we de algemene principes van internationale successieplanning even op een rij.

Het toepasselijke recht: wie erft wat uit uw nalatenschap?

Het toepasselijke erfrecht omvat de rechtsregels die bepalen hoe een nalatenschap wordt afgewikkeld. Het geeft onder meer antwoord op vragen omtrent de erfgenamen, de omvang van hun erfaanspraken, de geldigheid van uiterste wilsbeschikkingen (testamenten), de reservataire aanspraken en de wijze waarop de nalatenschap moet worden verdeeld en vereffend. Met andere woorden: het toepasselijke erfrecht bepaalt welke rechten uw echtgeno(o)t(e), kinderen, e.a. kunnen laten gelden in uw nalatenschap, welke spelregels gelden voor een testament en hoe de verdeling concreet gebeurt.

Binnen de Europese Unie wordt deze materie geharmoniseerd aan de hand van een verordening die stelt dat het recht van de laatste gewoonlijke verblijfplaats van de overledene diens nalatenschap zal regelen. Dit heeft tot gevolg dat een emigratie naar een andere Europese lidstaat er veelal toe leidt dat het erfrecht van uw nieuwe woonplaats van toepassing is op de verdeling van uw nalatenschap. Dit recht zal bepalen welke rechten uw echtgeno(o)t(e), partner, kinderen of andere familieleden kunnen doen gelden in uw nalatenschap. Het ene rechtsstelsel zal bijvoorbeeld voorzien dat alles naar de langstlevende partner gaat terwijl het andere rechtsstelsel voorrang geeft aan de kinderen. Indien u een testament heeft opgemaakt, kan het toepasselijke recht ook een impact hebben op de interpretatie van uw testament. Soms kan het de uitwerking van specifieke bepalingen zelfs verhinderen.

U behoudt evenwel de mogelijkheid om steeds de toepassing van het erfrecht van het land van uw nationaliteit te vragen. Dergelijke keuze moet uitdrukkelijk worden vastgelegd in een testament. Dit betekent dat u als Belgische onderdaan steeds een testament kan opmaken waarin u de toepassing van het Belgische erfrecht vraagt, ongeacht uw woonplaats bij overlijden. Dit kan bijvoorbeeld belangrijk zijn wanneer u reeds bepaalde handelingen van successieplanning gesteld heeft voorafgaand aan uw overlijden (bv. Schenkingen, kanscontracten, maatschappen, etc.) of wanneer u over een Belgische huwelijksovereenkomst beschikt.

Woont u niet langer in de Europese Unie, dan moeten we het internationaal privaatrecht consulteren dat van toepassing is in uw nieuwe woonland. Het internationaal privaatrecht is een geheel van verwijzingsregels die bepalen welk recht moet toegepast worden in een internationale context. Deze verwijzingregels zijn in elk land verschillend. Vaak zal worden aangeknoopt bij uw laatste verblijfplaats, uw nationaliteit of het land waarmee u de nauwste band heeft, etc.

Wie is bevoegd om kennis te nemen van de vereffening en verdeling van uw nalatenschap?

In België zal een notaris kennis nemen van een overlijden en samenzitten met de familie om het testament van de overledene door te nemen, de nalatenschap te vereffenen en verdelen en de aangifte nalatenschap in te dienen. Een Belgische notaris is echter enkel bevoegd indien u op het ogenblik van overlijden ook uw laatste woonplaats in België had. Indien dit niet het geval is, zal de notaris (of diens equivalent) van uw nieuwe woonland kennis nemen van het dossier. Dit kan soms praktische moeilijkheden met zich meebrengen, bijvoorbeeld wanneer uw kinderen of andere erfgenamen wel nog in België wonen en zij zich moeten richten tot een buitenlandse instantie.

Uzelf heeft in de meeste gevallen niet de mogelijkheid om op voorhand vast te leggen dat een Belgische notaris bevoegd is om kennis te nemen van uw nalatenschap, maar uw erfgenamen kunnen na uw overlijden wel enkele handelingen stellen om alsnog een Belgische notaris te vatten. Het is natuurlijk van belang dat zij op de hoogte zijn van deze mogelijkheden.

Hoe zal uw nalatenschap belast worden?

In navolging van uw overlijden zullen uw erfgenamen in de meeste landen successierechten moeten betalen op het vermogen dat zij uit uw nalatenschap verkregen hebben. Deze fiscale materie wordt niet gecoördineerd op internationaal niveau.

Elk land hanteert dus eigen aanknopingspunten voor de heffing van erfbelasting. Waar het ene land aanknoopt bij de woonplaats van de erflater om successierechten te heffen, zal een ander land kijken naar de woonplaats van de verkrijger of naar de ligging van de betrokken goederen.

Daarnaast heeft elk land een eigen regime van erfbelasting. In landen zoals Portugal, Zwitserland, Italië en Zweden is er doorgaans geen sprake van erf- of schenkbelasting terwijl andere landen zoals Frankrijk, Spanje, het Verenigd-Koninkrijk, de Verenigde-Staten wel successierechten kennen.

Bijgevolg kan elk internationaal aanknopingspunt in de samenstelling van uw gezin of uw vermogen aanleiding geven tot de heffing van erfbelasting in het buitenland.

Is er dan altijd sprake van een dubbele taxatie? Het antwoord is gelukkig neen. Wat successierechten betreft, is het zo dat de toepasselijke Belgische1 wetgeving voorziet in een intern verrekeningsmechanisme. Wanneer in het buitenland erfbelasting verschuldigd is op het vermogen van een erflater die ten tijde van het overlijden in België woonde, zal in België een vermindering genoten worden van de in België verschuldigde successierechten ten belope van de in het buitenland betaalde belasting op hetzelfde goed. Let wel op, dergelijk verrekenmechanisme bestaat niet in alle landen.

België:

In België wordt aangeknoopt bij de woonplaats van de erflater ten tijde van het overlijden. Als de erflater op het ogenblik van overlijden een inwoner is van één van de Belgische Gewesten dan is dat Gewest bevoegd om de wereldwijde nalatenschap te belasten, ongeacht de ligging van de goederen of de woonplaats van de verkrijgers. Bijgevolg zal België ook de buitenlandse vakantiewoning, de Zwitserse beleggingsportefeuille, aandelen van een Amerikaanse vennootschap, etc. belasten.

Wanneer u bij uw overlijden niet langer in België woont, dan zal enkel nog het vastgoed dat u privé aanhoudt en dat in België gelegen is, in België belast worden. De belasting van uw overige onroerende goederen en roerend vermogen zal bepaald worden door het land waar u woonachtig bent of desgevallend het land waar uw erfgenamen wonen of de goederen gelegen zijn.

In sommige landen, kan de successiedruk zwaarder doorwegen dan in België. Dit is bijvoorbeeld het geval in Frankrijk waar de tarieven van de erfbelasting hoger liggen dan deze in België. Ook in navolging van een emigratie naar het Verenigd-Koninkrijk kijkt u aan tegen een vast tarief van 40% successierechten zodra de wereldwijde nalatenschap meer waard is dan £ 325.000. Er zijn ook regio’s in Spanje waar de successiedruk hoger ligt dan in België.

Een casus ter illustratie van de complexiteit van internationale successieplanning

Tenslotte illustreren we voorgaande graag aan de hand van een korte casus:

Situatieschets: de heer en mevrouw Rogge zijn gehuwd en hebben 3 meerderjarige kinderen. Omwille van professionele redenen zijn ze destijds verhuisd naar Portugal waar ze op hun oude dag nog steeds wonen. Twee van de kinderen wonen in België en één kind woont intussen in Frankrijk. Het vermogen van het echtpaar bestaat voornamelijk uit roerende goederen (beleggingen en spaargelden) maar ook uit een opbrengsteigendom in België en de vakantiewoning in Frankrijk.

De heer Rogge komt te overlijden.

Vooreerst is het belangrijk te weten dat de Portugese notaris bevoegd zal zijn om kennis te nemen van het dossier aangezien ¨Portugal de laatste gewoonlijke verblijfplaats van de heer Rogge was. Bij gebrek aan testament en rechtskeuze, zal het Portugees erfrecht van toepassing zijn op de vereffening en verdeling van de nalatenschap.

Het Portugees recht stelt dat de langstlevende echtgenote recht zal hebben op minimaal ¼ van de nalatenschap en dat de rest verdeeld wordt onder de kinderen in gelijke delen. Opdat deze rechten in België en Frankrijk uitgeoefend kunnen worden, zal de Portugese notaris een Europese erfrechtverklaring moeten opmaken. Dit is een officieel document waarmee erfgenamen, legatarissen of executeurs in alle EU-lidstaten kunnen aantonen wie zij zijn en welke rechten zij hebben in een nalatenschap met een grensoverschrijdend karakter.

In Portugal zal geen erfbelasting verschuldigd zijn op de nalatenschap daar een vrijstelling geldt tussen echtgenoten, ouders en kinderen.

Het is evenwel belangrijk om te noteren dat zowel Frankrijk als België successierechten zullen heffen op de overdracht van het Frans en Belgisch vastgoed. Er zal in beide landen een fiscale aangifte moeten ingediend worden.

Daarenboven heft Frankrijk ook successierechten in hoofde van de erfgenamen die ten tijde van de verkrijging in Frankrijk wonen. Dit betekent dat het kind dat in Frankrijk woont ook een bijkomende aangifte zal moeten indienen en in Frankrijk erfbelasting zal moeten betalen op de totaliteit van de goederen die hij uit de nalatenschap van zijn vader krijgt. 

Deze casus toont aan dat het aangewezen kan zijn om voorafgaand aan een emigratie uw successieplanning onder de loep te nemen. Vaak is het aangewezen om reeds schenkingen uit te voeren tijdens het verblijf in België waarbij gebruik gemaakt kan worden van de lagere tarieven in de schenkbelasting of om een testament op te maken voorafgaand aan uw vertrek.

Meer info: legacy-advocaten.be