Ondernemen als paspoort
Geertje Van den Broeck (56) had geen businessplan, geen ervaring als ondernemer en geen idee wat haar te wachten stond. Ze had wel een huis in Hove om te verkopen, een zoon die een frisse start nodig had, en genoeg lef om de sprong te wagen.
Het begon met een tv-programma en een jongen die niet goed in zijn vel zat. Haar zoon was twaalf. De coronajaren hadden diepe sporen nagelaten: jarenlang gepest op school en een kind dat steeds stiller werd. Geertje Van den Broeck, die al vijftien jaar in de thuiszorg werkte bij mensen met een beperking, wist dat er iets moest veranderen. Ze wist alleen nog niet wat.
Tot die ene avond. Ze zaten televisie te kijken - Het Hoge Noorden van Annemie Struyf - en haar zoon vroeg "Mama, waarom verhuizen wij ook niet?" Ze dacht even na. "Ja. Waarom eigenlijk niet?" Niet naar Noorwegen, want haar oudste zus woonde daar al en ze wisten hoe koud dat kon zijn. Hij opperde: "Zuid-Afrika dan." Ze waren er in 2019 op vakantie geweest. Geertje knikte. "Oké."
Tien maanden later stonden ze in Zuid-Afrika.
Drie paden, één uitweg
Wie als buitenlander naar Zuid-Afrika wil verhuizen, heeft drie opties: er gaan studeren, werken in een knelpuntberoep, of een zaak starten. Studeren was geen optie meer op haar 51ste. En ook haar zorgervaring telde niet mee. Zuid-Afrika heeft een lijst van knelpuntberoepen die in aanmerking komen voor een critical skills visa - van ingenieurs over IT-profielen tot artsen en financieel analisten - maar zorgkundigen staan er niet op.
Het werd dus een eigen zaak. Geertje kocht een huis in Somerset West, niet ver buiten Kaapstad. Ze opende er Casa iLanga - het huis van de zon, naar het Xhosa-woord voor zon. De kamers zijn kleurrijk en alles is volledig rolstoelvriendelijk: inloopdouches, ruime kamers, gelijkvloerse toegang. Vanuit haar achtergrond in de zorg voor mensen met een beperking wist ze dat dit haar niche kon zijn én dat het haar businessplan kracht zou bijzetten bij de immigratiedienst. "Die mensen hebben al genoeg de binnenkant van een ziekenhuis gezien. Ik wou het gewoon en warm maken, voor iedereen."
Dure instapdrempel
Wat de meeste mensen niet weten - en wat Geertje zelf ook niet meteen wist - is dat een business permit in Zuid-Afrika gepaard gaat met een verplichte minimuminvestering van vijf miljoen rand. Dat is omgerekend zo'n 300.000 euro. Je moet dat aantonen in de vorm van een investering in het land: een huis, een zaak, vastgoed. Het volstaat niet om een huurcontract voor te leggen.
"Via Facebook-groepen zoals Belgen in Zuid-Afrika zie ik heel veel jonge gezinnen die naar hier willen komen," vertelt ze. "Maar die hebben vaak amper een idee van wat er bij komt kijken. Ze zijn hier nooit op vakantie geweest. En dan vraag ik: weet je dat je minstens vijf miljoen rand moet kunnen investeren? Nee, dat wisten ze niet."
Geertje kon die stap zetten omdat ze haar huis in België had verkocht en daarmee haar woning in Zuid-Afrika heeft kunnen kopen. "Dat is een enorme geruststelling geweest. Maar daarmee bleef er geen buffer meer over." Gelukkig stond in 2021 de Zuidafrikaanse rand relatief zwak tegenover de euro. Wie vandaag dezelfde beweging maakt, moet een pak meer euro's neerleggen voor hetzelfde.
De instapdrempel is dus hoog. En dan begint het pas.
Het businessplan als eerste horde
Geertje had nog nooit een businessplan geschreven. "Ik ben een zorgkundige, geen zakenvrouw." Met hulp van vrienden die al in Zuid-Afrika woonden, heeft ze het in elkaar gestoken. Op 5 juli 2021 - de twaalfde verjaardag van haar zoon - werd de aanvraag goedgekeurd en tekenden ze ook voor het huis. "Mijn zoon was al aan het zwemmen in het zwembad. Die voelde zich meteen thuis."
Eenmaal het businessplan goedgekeurd, kun je je business permit aanvragen. Dat visum is drie jaar geldig en moet daarna worden verlengd. En daar begon het verhaal een stuk minder vlot te verlopen.
Verlenging: van vlot naar hel
De eerste keer was Geertje vol lof over het immigratiekantoor dat ze had ingeschakeld. De tweede keer - na drie jaar – belandde ze in een administratieve nachtmerrie.
"Ik had alle papieren op tijd ingediend in maart. Mijn visum verliep pas eind oktober. Er was dus ruimschoots tijd." Het kantoor, dat veel bij Belgen en Nederlanders wordt aanbevolen omdat er een Nederlander aan het hoofd staat, heeft alles veel te laat ingediend. Twee en een halve maand van stress, tranen en onzekerheid. Ze wist bijna zeker dat ze het land zou moeten verlaten. "Ik had een zoon van vijftien. Die kon ik toch niet alleen achterlaten?'"
Op de allerlaatste dag, 31 oktober, werd het ingediend en uiteindelijk ook goedgekeurd. Maar de littekens bleven. Ondertussen is Geertje van kantoor veranderd.
Nadien volgde een nieuwe aanvraag: de permanent residence permit. Die kan ze pas nu, na de eerste verlenging van haar tijdelijk visum, aanvragen. "Dat kan twee jaar duren. Of tien jaar. Niemand weet het."
Overleven in het laagseizoen
Er is nog een realiteit die kandidaat-emigranten zelden volledig vatten: het seizoenskarakter van het toerisme in de Kaapstreek.
"De echte piek is eigenlijk maar van half januari tot maart", vertelt Geertje. "Dat zijn twee maanden. Daarna is het lang wachten." In december gaat heel Zuid-Afrika tegelijkertijd op vakantie: bedrijven, dokters, … iedereen. Toeristen komen pas daarna.
Ondertussen lopen de vaste kosten gewoon door. Haar zoon gaat naar een privéschool, wat zo'n 6.000 euro per jaar kost. Verzekeringen zijn er peperduur. Daar komt nog bij dat een business permit verplicht dat minstens 60% van je personeel Zuid-Afrikaans is. Voor een kleine B&B als die van Geertje betekent dat: ook als er weinig gasten zijn, blijven die personeelsverplichtingen gelden. En zolang haar permanent verblijf niet is goedgekeurd, mag ze geen andere inkomsten zoeken buiten haar B&B. "Ik leef nu nog van mijn spaarcenten, maar die gaan op een gegeven moment ook op zijn. Dat was iets dat ik echt niet had ingeschat."
De concurrentie maakt het er niet gemakkelijker op. "Bijna alle buitenlanders die hier naartoe verhuizen, openen een guesthouse. Dat is echt niet simpel." Een vriendin die vijf minuten verderop woont, startte ook een guesthouse op. Zo worden buren plots ook concurrenten.
Vriendelijk tot aan de voordeur
Het dagelijkse leven is een mix van warmte en hardheid. Zuid-Afrikanen zijn vriendelijk - dat benadrukt Geertje meerdere keren - maar dieper contact leggen is moeilijk. "Ze zijn vriendelijk tot aan de voordeur. Als je iemand uitnodigt, komt er zelden iets terug." Vrijwilligerswerk in het plaatselijke theater hielp haar uiteindelijk sociaal verankeren.
Twee jaar geleden kende ze toch een dieptepunt: de stress van de permitverlenging, financiële zorgen en een kerst alleen terwijl haar zoon bij familie in België zat. "Het scheelde weinig of ik wilde terug."
Maar het is goed gekomen. "Bijna vier jaar heeft het geduurd voordat ik mij echt op mijn plek voelde. Maar nu wil ik niet meer terug. Mijn zoon ook niet."
Ga eerst op vakantie
Wat zou ze anderen meegeven die dit avontuur overwegen?
"Ga minstens enkele keren op vakantie voordat je de stap zet. Sommige mensen die ik spreek, zijn hier nog nooit geweest en willen al verhuizen." Ze zegt het zonder oordeel, maar met de ernst van iemand die het weet. "Wij zijn ook vertrokken zonder te veel nadenken. Maar ik had hier eerder gereisd, ik had mensen die ik om raad kon vragen, en ik was al wat ouder en nuchterder."
Wees je bewust van wat je financieel nodig hebt, dat de mogelijkheden om hier legaal te verblijven beperkt zijn, en dat de verlenging van je visum stroef kan verlopen. Hou er ook rekening mee dat de regio erg concurrentieel is.
Maar geloof ook, want het kàn. Casa Ilanga bestaat, is open, en haar kleurrijke kamers worden gevuld. Met Zuid-Afrikaanse gezinnen in een rolstoel. Met Belgen op doorreis. Met Europeanen op zoek naar de zon.
"Als ik toen wist wat ik nu weet", besluit Geertje, "dan was ik nog altijd gekomen."
---
Casa iLanga guesthouse: casailanga.co.za.
Geertje Van den Broeck is ook actief in de Facebookgroep 'Belgen in Zuid-Afrika' waar ze met plezier vragen van kandidaat-emigranten beantwoordt.
