Helena Raes met familie

Van expatdochter tot expatmoeder

Haar eigen ervaringen en die van anderen, ze neemt ze tot zich en deelt ze. De wereld is haar arena, haar speelveld. Ze bouwde een boeiende loopbaan uit, gestoeld op ervaringen. Vandaag als consulent relocation and business advisory in Japan en deels moeder vanop afstand. Een gesprek met onze kersverse vertegenwoordigster en moeder van drie kinderen.

Ze spreekt over uitdagingen, nooit over frustraties. Haar leven leest als een handleiding: hoe word ik expat? Helena maakte van de nood een deugd. Wie bergen wil beklimmen, volgt wellicht een gids. Wie de geheimen van een regionale keuken wil doorgronden, roert lokaal in de kookpotten. Wie wereldburger worden wil, gaat best eens in gesprek met Helena. Ze denkt mondiaal en is een Europa-fan. “Buiten Europa ervaar je pas écht hoe nauw Europese culturen met elkaar verbonden zijn.” Als dochter van expats is ze een geboren wereldburger. Haar jeugdjaren bracht ze door onder de Californische zon: “Toen mijn ouders scheidden en ik met mijn moeder terug in België woonde, bleef ik Californië bezoeken. Ik heb nooit anders geweten, dan te leven op twee continenten.”

Wonderlijk

​“Ik wist dat ik mijn leven niet in België zou doorbrengen. Na een korte professionele periode in België vertrok ik zelf naar Azië met mijn toenmalige man, die een professionele opportuniteit had. Dat was onmiddellijk na de geboorte van de tweede dochter. Voorheen reisde ik veel. Vaak samen met mijn ex-partner die actief was in Rusland en Afrika. Natuurlijk kleven er ook haken en ogen aan een leven over de grens. Het verhuizen naar Thailand was een uitdaging. Mijn ex-partner reisde frequent en met twee kleine kinderen was het niet altijd gemakkelijk. De taal sprak ik niet en als moeder borrelen er wel wat vragen op. Zoals waar je een goede pediater vindt. Het voordeel is dat je wel vrij snel op een internationaal netwerk kan terugvallen. Zo kreeg ik referenties over artsen. De grote steden hebben uiteraard de infrastructuur ter beschikking, maar erbuiten is dat niet vanzelfsprekend. Zeker niet in niet-Engelstalige landen. Ik vertrouwde op het netwerk van The International Women’s Club.”

Aanvankelijk is alles vooral leuk, de zogenaamde honeymoon period, waarin je je gastland ontdekt. Herkenbaar voor veel expatpartners: als expat kom je snel op je pootjes terecht, heb je je professionele leven om op terug te vallen. Voor de expat mom is de uitdaging groter. Zeker als zij zelf eerder een druk professioneel bestaan had en terug valt op het ‘thuis zijn’ met kinderen.” In Duitsland bijvoorbeeld vond ik niet onmiddellijk kinderopvang voor mijn jongste dochter. Ondanks dat dit zo dicht bij België ligt, zijn de verwachtingen naar moeders toe heel anders.  Niet alleen voor diegene die vertrekt, maar ook voor de volgelingen hebben buitenlandse plannen consequenties. Kies je als ouder voor het buitenland, dan bepaal je er de toekomst van jouw kinderen mee. Zo deden Helena’s ouders het met haar en zo doet zij het met haar eigen kinderen. “Mijn oudste dochter studeert in Glasgow, de twee anderen wonen nog thuis. De afstand met Japan is écht wel groot. Het zijn afwegingen die je maakt als ouder: bied je stabiliteit of stimuleer je het avontuur?”

Global tribe

Mijn huidige echtgenoot en ik willen onze kinderen klaarstomen zodat ze overal ter wereld kunnen werken. We zijn van mening dat je anno 2018 flexibel moet zijn zodat je land onafhankelijk voor een boeiende job kiest. De mondiale competitiviteit loert trouwens om de hoek. Je merkt dat aan de internationale scholen in Tokio: er staat een generatie jongeren op die hoog opgeleid is, vele talen spreekt en een grote culturele bagage in de rugzak heeft. Onze oudste in Glasgow is dus totaal ‘on her own’. Ze kan niet elke vrijdag met haar weekendtas over huis komen. Zo maak je snel de overstap van kind naar jongvolwassene. Helemaal alleen zit ze trouwens niet in dat schuitje. Expatkinderen zoeken elkaar op. Ze noemen zichzelf een global tribe. Omdat ze deels eenzelfde geschiedenis hebben, begrijpen ze elkaar beter. Met de Schotten is het verschil groot. Ze komen amper uit hun comfortzone terwijl zij zich reeds afvraagt wat haar volgende bestemming wordt. Twee jaar op eenzelfde locatie vindt ze al lang. Neen, onze dochters zullen nooit gewoon in België wonen. Hun leven zal meerdere mondiale hoofdstukken tellen.

“Ik heb veel gereisd, deed veel indrukken op, maar pas wanneer je er echt woont ervaar je het functioneren van de maatschappij. De karakteristieken boeien me. Afwijken van regels doen Japanners amper, gedisciplineerd als ze zijn. Hoewel er haast nergens vuilbakken staan, zal men niets op straat gooien. Verwacht wordt dat je het mee naar huis neemt. Wonderlijk vind ik dat. ’s Morgens is men het metrostation aan het stofzuigen. Je hoeft ook geen stress te hebben dat iemand zijn beurt niet afwacht, want dat gebeurt gewoon niet. Probeer je als westerling toch voorbij te steken, dan zal men je vriendelijk meedelen dat je je vergist. Culturen boeien me. De Amerikaanse cultuur maakte ik me van jongsaf eigen. Ik voel me er thuis, maar dat doe ik ook in andere landen. Het schrikt velen misschien af, maar eigenlijk lijken we allen heel erg op elkaar. De menselijke kantjes heb je overal. Vijftien jaar woonden mijn ouders in Texas. De mentaliteit kan je niet vergelijken met Palo Alto in Californië en toch…

Professioneel leven vorm geven

Een dubbele carrière in het buitenland is niet gemakkelijk. Ondanks dat dual careerpolicy in veel grote ondernemingen belangrijk is, biedt niet elke onderneming hiertoe de kans.  Dit was zeker niet het geval 20 jaar geleden en is ook vandaag niet eenvoudig. Toch slaagde ze erin een unieke expertise op  te bouwen die ze vandaag deelt in Japan. Eerder deed ze dat op een Amerikaans consulaat in Duitsland. “In Japan  richt ik mij ook op het advies van startende Europese ondernemingen. Niet elk bedrijf heeft de financiële middelen om een expat te plaatsen. We zijn als bedrijfje zelf een start-up en proberen andere start-ups te helpen bij hun eerste Japanse stappen. Dat kan strategisch zijn, maar bijvoorbeeld ook op vlak van marketing. De samenleving in Japan zit heel anders in elkaar dan die in Europa. Zomaar je Europese strategie hier toepassen werkt niet.”

“Een verhuizing is meer dan het verplaatsen van mensen en dozen. Het heeft heel wat praktische en emotionele consequenties. Zeker in het Verre Oosten komt een emigratie vaak neer op een totaalafrekening met het dagelijkse leven en een confrontatie met je eigen oer-Vlaamse trekjes. Om dit te bereiken moet je door een fase van onthechting, een proces dat soms traag en niet altijd geplaveid verloopt. Twijfels heeft iedereen. Daarvan moet je je zeker niet distantiëren. Maar idealiter kan je als landverhuizer wel goed omgaan met andere gewoonten en een andere manier van denken. Je krijgt te maken met nieuwe referentiekaders, je observeert en ervaart en moet een plaats verwerven in een nieuwe maatschappij.