Kiezen om gekozen te worden... het zijn hectische tijden voor menig politicus nu 18 mei met rasse schreden nadert. Wat is de beste strategie? De boer op gaan, elkaar soms letterlijk tegen het lijf lopen op de wekelijkse markten of staan te drummen in de coulissen voor één van de vele politainment-programma's op tv. De ene krijgt meer sympathie bij het grote publiek dan de andere. Er zijn de bekende namen die ook bij u in het buitenland een belletje doen rinkelen. Maar om de vier jaar staat er ook een nieuwe lichting klaar. Wie zijn deze nieuwkomers? Vooral vrouwen (omwille van een nieuwe wetgeving), opvallend veel allochtonen ook én kandidaten waarbij de politieke microbe in de familie zit. Dr. Audrey Valkeniers-Van Zyl is of heeft ze alledrie. En dat is nog niet alles. Als voormalig minister in de West-Kaap zou zei mits verkozen te worden voor een unicum kunnen zorgen door achtereenvolgens een politiek ambt in Zuid-Afrika én België op te nemen. Een portret.
Uw wortels liggen in Zuid-Afrika maar sedert 1974 bezit u de Belgische nationaliteit. Toch zette u uw eerste politieke stappen in Zuid-Afrika. Waarom trok u in 1999 terug naar uw geboorteland?
Audrey Van Zyl: Om gehoor te geven aan het appel van president Thabo Mbeki naar African Rennaissance waarbij hij afgestudeerde Zuid-Afrikaanse burgers, die destijds hun land verlieten omwille van de Apartheid, verzocht naar hun land terug te keren om zich ten dienste te stellen van hun volk. Ik zetelde er onder andere in het West-Kaaps parlement en was er Minister van Grondwettelijke Zaken en Informatietechnologie van de West-Kaap. Na drie jaar politieke verwarring bleek de situatie weinig positief te evolueren en besloot ik terug te keren naar Vlaanderen.
GEBONDENHEID
De band met uw land van oorsprong is u zeer dierbaar?
Van Zyl: Ja, omdat er een leemte is. Als je in een ander land woont, blijft je steeds een vreemde. Je kinderen worden landgenoten maar jijzelf veel minder. Maar toen ik een tijdlang terug ging naar Zuid-Afrika voelde ik mij ook daar een vreemde. Een gevoel waar ongetwijfeld ook vele Vlamingen mee kampen. Enerzijds heb je heimwee maar toch ontgroei je je land. U bent gehuwd met uittredend volksvertegenwoordiger Jef Valkeniers: als uw echtgenoot in het parlement het woord vroeg, kon je het halfrond bij wijze van spreken horen fluisteren: "En nu Zuid-Afrika!" Wordt u zijn opvolgster?
Van Zyl: Ik wil zeker geen kopie zijn. De reden dat er soms laconiek werd gereageerd als hij het woord nam, bewijst de desinteresse van zijn collega's voor de landgenoten in Zuid-Afrika en wereldwijd verspreid. Er zijn honderdduizenden Vlamingen in het buitenland. Maar de zes miljoen binnen Vlaanderen zijn te veel gebonden aan hun kerktoren. Maar niet iedereen is om dezelfde reden politiek actief?
Van Zyl: Neen natuurlijk niet, iedereen doet voor haar of zijn reden aan politiek. Maar er is toch een duidelijke leemte qua interesse. En nu de communicatie alsmaar makkelijker verloopt, wordt die leemte pijnlijk zichtbaar. Het is onvoldoende dat men de landgenoten in het buitenland erkent en ze laat deelnemen aan de parlementaire verkiezingen. Er moet ook echt iets ondernomen worden. Waaraan is volgens u de grootste nood?
Van Zyl: Het onderhouden van taal en cultuur, ook voor de kinderen. Die cultureel-etnische band blijft belangrijk. Ik kom uit het apartheidssysteem waar mijn verleden mij ontnomen werd. Ons huis moesten wij afstaan aan een blanke. Als je emigreert gebeurt dit bewust, je kiest er immers voor. Maar de referentie van je jeugd, die verdwijnt in beide gevallen. Uiteraard gaan we dít niet aanpakken in de politiek. Maar dubbele nationaliteit, verblijfsvergunningen, hulp bij het doorworstelen van de papiermolen,... allemaal praktische grieven waaraan politici kunnen werken. Het belangrijkste onderwerp voor onze doelgroep lijkt mij ongetwijfeld de dubbele nationaliteit. Hoe staat u hier tegenover?
Van Zyl: Persoonlijk ben ik voorstander. Zelf geniet ik de dubbele nationaliteit maar toch vind ik het een moeilijke vraag. Het is een zeer belangrijk debat maar ik vrees dat de algemene belangstelling povertjes is. Nu worden landgenoten soms verplicht een keuze te maken, wat bijvoorbeeld problemen geeft bij het mobiliseren en terugtrekken van deze mensen in conflictsituaties.
MOGEN OF MOETEN
Waar nogal wat landgenoten in het buitenland problemen mee hebben is het verplichte karakter van de komende stembusslag. Als je mág kiezen, móet je dan ook kiezen?
Van Zyl: Ik begrijp dat vele mensen de politiek moe zijn, zeker zo ver van huis. Anderzijds is politiek belangrijk omdat het hét apparaat bij uitstek is dat verandering kan teweeg brengen. Men maakt er zich soms te makkelijk van af en daarom vind ik dat er ook in het buitenland stemplicht moet zijn. Je verblijft dan wel in een ander land en wordt er omringd door andere omstandigheden. Maar zolang je de nationaliteit behoudt, moet je daar de consequenties van dragen. Als burger van een land heb je rechten én plichten. Als je dat burgerschap behoudt omwille van gemakzucht of bepaalde rechten, moet je ook de plichten aanvaarden. Als je niet vertegenwoordigd bent, worden ook je belangen niet verdedigd?
Van Zyl: Dat is ongetwijfeld het beste argument.
Uw wortels liggen in Zuid-Afrika maar sedert 1974 bezit u de Belgische nationaliteit. Toch zette u uw eerste politieke stappen in Zuid-Afrika. Waarom trok u in 1999 terug naar uw geboorteland?