Vlaamse auteurs in Parijs Koen Van der Schaeghe

Het Salon du Livre, dat plaats vond van 21 tot 26 maart 2003, is zonder twijfel één van de grootste literaire evenementen in de wereld. Dat Nederland en Vlaanderen hier samen staan, is een organisatie en verwezenlijking van SFB'93 (Stichting Frankfurter Buchmeister) , dé organisatie die zich het promoten van de Nederlandstalige literatuur in het buitenland tot doel stelt. Een initiatief dat, zoals de naam zegt, zijn oorsprong kende in Frankfurt in 1993 en vervolgens een literaire gangmaker was in Barcelona, Göteborg, Londen en Turijn.


Het Beschrijf als vitrine van de Vlaamse literatuur

Waar Nederland voornamelijk haar romanciers afvaardigde, beperkt de Vlaamse inbreng zich niet tot de zuivere letterkunde. Vlaanderen is ook sterk in andere genres als strips en jeugdliteratuur. Het hele gamma van schrijvers over illustrators tot kunstboekenauteurs komt aan bod. Het beschrijf is één van de stuwende krachten achter de organisatie in opdracht van SFB'93. Enerzijds spant Het beschrijf zich in om de Nederlandstalige literatuur mmer en beter onder de aandacht te brengen in binnen- en buitenland. Anderzijds nodigen zij het Vlaamstalige publiek uit om anderstalige auteurs en literatuur te leren kenen.

Op welke basis werden de auteurs geselecteerd? Iedereen hier aanwezig is vertaald. Dat was ook de voorwaarde om uitgenodigd te worden. De afgelopen drie maanden is nog een enorme weg afgelegd, waarin een zeventig tal boeken in het Frans verschenen zijn. Vele auteurs profiteerden van de gelegenheid en genieten nu van een duwtje in de rug.

Vlaanderen heeft historisch een nauwere band met Frankrijk dan Nederland. Laat dit zich voelen in het enthousiasme?
Neen. Maar wat de Nederlanders betreft, zij kennen vaak geen Frans en kunnen het vertaalde werk niet steeds beoordelen. Een Vlaamse auteur kan de kwaliteit beter inschatten. Eric De Kuyper, bijvoorbeeld, is perfect tweetalig en vertaalt zelf zijn werken.

Lezen Fransen eigenlijk veel Nederlandstalige auteurs?
Een moeilijke vraag omdat de vertaaltraditie zich volop opbouwt. Met één grote uitzondering natuurlijk, namelijk Hugo Claus. Zijn eerste vertaling verscheen in 1953. Iedereen kent hem hier. Ook de mensen die niet met literatuur bezig zijn. Hij is een publiek figuur. Maar uiteindelijk is het een taalgebied dat ze tot voor kort niet echt kenden en is er momenteel veeleer sprake van een inhaalmanoeuvre. Zowel bij de lezer als de Franse kritiek. Eén van de figuren die ze recent ontdekten, is Stefan Hertmans. De laatste maanden verschenen van hem drie boeken in het Frans. Eén van die boeken, 'La ville à lire' (Steden) heeft van de Franse cultuurradio een belangrijke prijs ontvangen. Dat zijn signalen dat het begint te lopen. Een andere tendens is dat sommige figuren Vlaanderen overstijgen. Stripauteur Marc Bano bijvoorbeeld, wiens echte naam Marc Van Noppem is, is erg bekend over de grenzen maar wordt niet geassocieerd met ons land.

Meer Nederlandstalige boeken in het Frans, daar streeft 'Het Beschrijf' naar?
Ja, dat is één van onze opdrachten. De organisatie van het 'Salon du Livre' is weliswaar in handen van SFB'93 maar de uitvoering onder de Moerdijk gebeurt door ons. Eén van onze visitekaartjes dat trouwens gepresenteerd wordt op het salon is het boek 'Litérature en Flandre' (zie foto), een bloemlezing waarin 33 auteurs, wonende in Vlaanderen voorgesteld worden. Het gaat over 30 Vlamingen en drie Nederlanders die in Vlaanderen wonen. Het is een naslagwerk voor mensen die onze literatuur niet kennen.
Alle informatie over Het beschrijf vindt u op http://www.beschrijf.be

Drie auteurs beschouwen de Vlaamse literaire eigenheid
Gerda Dendooven ontmoet Franse kinderen: "Ik heb het gevoel dat ik iets mag uitdragen"
Gerda Dendooven heeft iets met grafische kunsten en kinderen. Na haar grafische studies werkte ze als begeleidster van artistieke kinderateliers in verschillende musea. Later zou ze grafische vormgeving doceren in combinatie met het illustreren van kinder- en jeugdboeken. Met dat laatste sleepte ze reeds vele prijzen in de wacht. Gerda is dan ook geen onbekende bij het jonge volkje in Vlaanderen. Maar hoe zit dat bij onze zuiderburen?

Gerda Dendooven: Momenteel zijn drie van mijn boeken vertaald. En deze werden blijkbaar geïntroduceerd in de scholen. Het was voor mij een verrassing dat ik voor de kinderen geen onbekende was en dat is wel tof natuurlijk. Kinderen in Vlaanderen kennen mij misschien beter maar de reacties zijn identiek. Ook de vragen van de kinderen zijn gelijklopend.

U hebt een uur lang met Franse schoolkinderen gewerkt. Wat vonden zij ervan?
GD: We hebben geïmproviseerd en getekend. Het was heel fijn en de kinderen wisten niet van ophouden. Ze vroegen naar mijn beweegredenen om te tekenen en te schrijven. De bewondering straalt ervan af en je krijgt er zoveel van terug. Enorm geestig was het.

Leest u uw boeken ook in het Frans?
GD: Ik heb ze gelezen als de vertaling volledig afgewerkt was. Ze hebben mij er tussentijds bewust wat van weggehouden. Het resultaat was heel goed. Hier en daar enkele andere accenten maar daarom niet minder goed. Eén van mijn boeken heet bijvoorbeeld 'Mijn mama' en in de vertaling werd het 'Ma maman à nous'. De vertaling zegt eigenlijk beter waar het om gaat.

Ziet u het dan nog als eigen werk?
GD: Jaja, maar de omzetting naar het Frans is gewoon erg geslaagd.

U kan Vlaams cultuurambassadeur worden?
GD: Zo voel ik mij eigenlijk wel een beetje. Ik kan natuurlijk niet in de toekomst kijken maar ik heb het gevoel dat ik hier iets mag uitdragen. Omgekeerd maak je het niet veel mee, dat buitenlanders naar Vlaanderen komen.

Een gevolg van ons kleine taalgebied waarschijnlijk?
GD: Ja. Van de verkoop in ons kleine landje moeten wij het alleszins niet hebben. Het is vooral ons enthousiasme dat alles op de rails houdt. En dat werpt blijkbaar zijn vruchten af. Vele boeken van verscheidene auteurs werden vertaald naar aanleiding van het salon. Hopelijk zet zich dit voort of breidt het nog uit. Ik schrijf ook heel wat theater en het zou aangenaam zijn moest de continuïteit ook daar zijn weg vinden.
Vertaald werk van Gerda Dendooven is te vinden bij uitgeverij Être
Kristien Hemmerechts ziet geen taalgrens tussen Vlaanderen en Nederland

Kristien Hemmerechts is één van de bekendste schrijfsters binnen het Nederlands taalgebied. Maar wist u ook dat zij haar literair debuurt in het Engels maakte. In 1987 verscheen haar eerste Nederlandstalige boek waarmee ze zowel in Vlaanderen als Nederland vrij snel voet aan wal kreeg.

Ligt het oeuvre van Kristien Hemmerechts bij vele Fransen op het nachttafeltje?
Kristien Hemmerechts: Nog te weinig. Mijn boeken zijn hier in het Frans toch al een tijdje uit en het is beperkt. Ik hoop nu het derde boek net verschenen is, en met de aandacht van de beurs, dat het zal opgemerkt worden. Het is niet makkelijk om in een ander taalgebied door te breken dus ik schat de kansen nogal laag in.

Zou u niet liever in Frankrijk geboren zijn, met een veel grotere afzetmarkt?
KH: Neen, de Nederlandstalige markt is tamelijk goed. Er worden vrij veel boeken gelezen en gekocht in Vlaanderen, en nog meer in Nederland. Vlamingen hebben nog meer een beeldcultuur, waar Nederlanders toch in essentie een woordcultuur hebben. Maar ondanks alles is er een redelijk omvangrijke boekenmarkt. Ik kon bijvoorbeeld opgegroeid zijn in Turkije, waar potentieel een grote markt aanwezig is die in realiteit maar bitter weinig voorstelt.

Ziet u Vlaanderen en Nederland als één taalgebied?Naar aanleiding van het salon staan de Franse bladen vol over de 'Lage Landen'. Maar de berichten zijn nogal tegenstrijdig inzake onze taal.
KH: Dat is een ontzettend moeilijke kwestie. Ik geef veel lezingen in Nederland en wordt er aldus vaak mee geconfronteerd. Regelmatig komen mensen mij vertellen dat ze mijn Vlaams accent zo graag horen. Ik vind dat zo enorm opgeblazen. Enkele dagen terug kreeg ik de vraag: "Vindt u dat wat u spreekt Nederlands of Vlaams is"? Ik heb die mensen geantwoord: "Daar mag u zelf over beslissen...". Ik denk dat het allemaal wel goed bedoeld is. Men vindt ons vaak pittoresk wat verschrikkelijk betuttelend is maar ik lig er niet wakker van.

U hebt ook bij onze noorderburen gestudeerd?
KH: Inderdaad en ik word er ook veel gelezen. Wat heel prettig is, is dat Nederlanders dikwijls zeggen: "Oh, u bent zo verbaal". Ze vinden wel dat ik de taal goed spreek, maar ze zijn niet helemaal zeker of het wel écht Nederlands is. Ik zou het onzin vinden moest men een splitsing maken tussen Vlaams en Nederlands. Het zijn zulke kleine taalgebieden. Het taalprobleem is natuurlijk wel een fenomeen dat zich overal afspeelt. Als een Parijzenaar in de Provence komt, zal het accent ook anders liggen. Maar dan ga je toch niet zeggen dat dat geen Frans meer is.

Geniet u ervan om hier in Parijs anoniem in boeken te kunnen snuffelen?
KH: Ja, het is zalig, ik word hier totaal niet herkend. Ik geniet erg van de anonimiteit in het buitenland. Maar het gevaar zit in kleine hoekjes. Onlangs was ik in Senegal en kwam er een bus Belgische toeristen op me af. De mensen zijn wel altijd heel vriendelijk, dus dat is zeker niet het probleem maar toch…
Wie Kristien Hemmerechts in het Frans wil lezen, kan terecht bij uitgeverij La Différence
Vlaamse Europeaan Eric De Kuyper: "Ik vind dat ik subsidies moet krijgen van de Europese Commissie"
Geboren in Brussel, gestudeerd in Frankrijk, carrière gemaakt in Nederland en momenteel woonachtig in Duitsland. Hij was achtereenvolgens cineast, producent, docent en directeur van het Nederlands Filmmuseum. In 1988 maakte hij zijn debuut als auteur. Sindsdien publiceerde Eric De Kuyper verschillende romans en wordt hij enorm gewaardeerd, óók in Frankrijk. Hij is een veelzijdig man die geen grenzen kent maar zich bovenal Vlaming voelt.

Eric De Kuyper: Misschien ben ik wel het archetype van een Europeaan. Ik vind dat ik subsidies moet krijgen van Europa. Maar helaas, die krijg ik niet.

Hoe schat u het belang in van dit evenement voor de Vlaamse literatuur?
EDK: Het heeft een onschatbare waarde. En niet enkel puur literair maar ook voor ons gevoel is het ontzettend belangrijk. We worden hier niet opgeslorpt door de Noord-Nederlandse literatuur maar we hebben een plaats naast hen. Literatuur leeft in Parijs. Er wordt niet alleen veel gelezen maar er is ook grote media-aandacht voor boeken.

Beschouwt u de Vlaamse literatuur als iets eigen, los van Nederland of is het een geheel?
EDK: Als Vlaamse schrijver ben je natuurlijk afhankelijk van Nederland. Vooreerst omdat alle belangrijke uitgeverijen in Amsterdam gevestigd zijn. Maar ook omdat het aantal lezers in Nederland tot drie maal groter is dan in Vlaanderen. Kwalitatief mogen wij dan wel zeggen dat wij grotere schrijvers hebben... we leven in een onevenwichtige situatie. Maar om op uw vraag te antwoorden: wij zouden hier ook zonder Nederland ons mannetje staan.

U vertaalt uw boeken zelf. Zijn vertalingen dé manier om onze cultuur te verspreiden?
EDK: Mijn laatste boek heb ik in het Nederlands geschreven en nadien vertaald. Maar dat is toeval, ik had het ook in het Frans kunnen schrijven. Het is alleen met vertalingen dat er aandacht kan komen. Maar ook in andere cultuurtakken is de vertaling de onoverbrugbare eerste stap. Een Waal is niet geïnteresseerd in Vlaamstalige boeken of producties, laat staan een Fransman.

Sommige auteurs zeggen dat de vertaling van hun boek niet meer hun eigen werk is. Een gedachte die u niet kent?
EDK: Neen. Het blijft steeds mijn boek maar het is daarom niet hetzelfde. Ik hoef immers niet te vertalen want ik ben een schrijver. Ik kan het herschrijven, zelfs zodanig dat een bepaald boek in het Frans de helft dikker wordt.

Wordt u veel gelezen in Frankrijk?
EDK: Er stelt zich hetzelfde probleem als met de Nederlandse markt. Vlaamse uitgeverijen dringen niet zo makkelijk door. Ik zat met drie boeken die in Wallonië goed onthaald zijn, maar niet voldoende doordrongen op de Franse markt. Ik had dus zoals Vlamingen voor Nederlandse uitgeverijen kiezen voor een Franse uitgever moeten kiezen. Maar nu heb ik mijn lesje wel geleerd hoor.
De jongste werken van Eric De Kuyper in het Frans zijn te vinden bij Le Castor Astral.