ERWIN
JOOS HAALT VAN MIEGHEM VAN ONDER HET STOF
Het
lijkt mij hoogst merkwaardig om in een museum te leven maar
Erwin Joos doet het. Het pand op Antwerpen-Linkeroever is
een symbiose tussen zijn privé-vertrekken en het
publieke Eugeen Van Mieghem museum. De pas afgestudeerde
economist Joos leerde Eugeen Van Mieghem (1875-1930) begin
jaren ’80 toevallig kennen door een schilderij dat
hij destijds zag hangen op de Meir. “Het schilderij
werd toen op 40.000 oude franken geschat en ik ben er een
lening voor aangegaan om het aan te kopen. Ik heb er nooit
spijt van gehad. Het was het begin van een levenswerk, van
een zoektocht in het verleden ook, naar het leven van Van
Mieghem, wat mij automatisch bij de Red Star Line
bracht.” Zijn passie resulteerde in de oprichting
van een vzw om Van Mieghem te bestuderen, te publiceren
en te documenteren. Het museum werd een logisch gevolg “Twintig
jaar geleden was Van Mieghem totaal onbekend, geheel vergeten.”
VRACHTBRIEVEN, HAVENTELEGRAMMEN EN
DOODSBRIEVEN
“Van Mieghem groeide op in een harde, weinig comfortabele
omgeving. Zijn moeder hield café in de Montevideostraat
op het eilandje, recht tegenover de magazijnen van de Red
Star Line. Tijdens zijn tochten door de haven nam hij
altijd een schetsboek mee om zijn indrukken op papier te
zetten.” Van Mieghem tekende ook op vrachtbrieven,
haventelegrammen en doodsbrieven, weet Joos en hij toont
mij een aantal exemplaren in het museum. “Meerdere
tekeningen van landverhuizers waren echte ontdekkingen en
vond ik terug gecatalogeerd onder vluchtelingen van de Eerste
Wereldoorlog.”
“Van Mieghem zat in een kunstvernieuwende beweging
en studeerde aan de Antwerpse kunstacademie, waar hij net
als Vincent Van Gogh tien jaar eerder, door Prof. Siberdt
werd weggestuurd. Hij onderging allerlei invloeden maar
is toch vooral zichzelf gebleven. Hij is geen kunstvernieuwer
in de strikte zin van het woord maar een vernieuwer in het
onderwerp. Hij werkt vrij klassiek maar heeft iets aangedurfd
dat in andere havens niet bestaat. Zijn inspiratie haalde
hij bij de gewone mensen rondom hem. Die beelden zou hij
nooit vergeten, laat staan verloochenen. Hij was de kunstenaar
van het typische havenvolk: buildragers, zakkenmaaksters,
schippers, zwervers en vooral haveloze emigranten. Hij tekende
hen met houtskool of schilderde hen in pastel.”
KUNSTENAAR
VAN HET VOLK
“De stijl van Van Mieghem accentueert dat hele gegeven.
Het ietwat grauwere karakter, de onzekerheid waarin de mensen
vertrokken... Van Mieghem is een heel authentiek, beklijvend
en allesbehalve commercieel kunstenaar. Authentiek omdat
hij getuige is van het leven van de gewone mensen rondom
hem in de wereldhaven. De havenmeisjes bijvoorbeeld, die
vaak terugkomen bij Van Mieghem, zijn een uniek sociaal
fenomeen. De Antwerpse haven groeide erg sterk nadat de
vrije doorvaart van de Schelde werd afgekocht in 1863. De
havenbedrijven, naties genoemd, gingen op zoek naar nieuwe
arbeidskrachten en vonden die bij de vrouwen. Echte volksvrouwen
met een ruwe bolster maar een gouden hart. Van Mieghem groeit
op langs de Schelde en zal die volksvrouwen weergeven in
zijn kunst.”
“Hij onderhoudt contacten met en exposeert naast Cézanne,
Renoir, Van Gogh en Monet maar hij hoeft niet naar Parijs
te gaan om de wereld te zien want de wereld passeerde vóór
zijn deur. Elke dag opnieuw zag hij honderden mensen van
over heel Europa voor dat magazijn van de Red Star Line
staan, waar ze voor de tocht onderzocht werden en schoorvoetend
hun laatste stappen op Europese grond zetten.”
ANTWERP: THE GATEWAY TO THE NEW WORLD
“Eugeen Van Mieghem werd lange tijd onderschat, verkocht
pas rond 1920 echt zijn werken en kon zijn kunstenaarsbestaan
daarvoor maar volhouden dankzij het goeddraaiende volkscafé
van zijn moeder. Daar treft hij nog een gelijkenis met Vincent
Van Gogh, die schilderde bij de gratie en de financiële
steun van zijn broer. En die gelijkenis gaat misschien ook
op voor mezelf, want zonder de vaste job van mijn echtgenote
kon ik zelf onmogelijk mijn passie volhouden.”
Zoals het eerder al in 1999 deed, treedt het Van Mieghem
Museum van 17 april tot eind oktober 2006 buiten de stadsmuren
en de grote plas over. Zes jaar geleden vond de expositie
plaats in de slaap- en bagagezalen op Ellis Island. “Meestal
konden de Europese migranten de testen op één
dag doorlopen maar als er een probleem was bleven ze slapen.
Het is een locatie van hoop maar ook van drama en tragiek.
De komende tentoonstelling Antwerp Gateway to the World
-Eugeen Van Mieghem and the Emigrants of the Red Star Line
focust zes maanden lang op de Antwerpse haven, de Red Star
Line en Van Mieghem als rode draad ertussenin. Locatie is
het maritieme museum van New York op tien minuten wandelen
van Wall Street.”
Voorafgaand aan de tentoonstelling verschijnt eind september
Erwin Joos’ gelijknamige vierde boek. De kleurenpublicatie
is in twee talen verkrijgbaar en bevat 170 foto’s.
Het boek is uitgegeven bij BAI, Schoten en is naast in de
boekhandel ook verkrijgbaar in het Van Mieghem Museum.
Koen Van der
Schaeghe
Vorige
artikel
Volgende
artikel
