Geraldine Remenants

Vlaamse vinger aan de pols in Zuidelijk Afrika

afbeelding van Koen Van der Schaeghe
Koen Van der Schaeghe

Geraldine Reymenants is een diplomate met een visie. Ze verheft haar stem niet, maar wikt haar woorden. Zuidelijk Afrika past haar wonderwel. In haar diplomatieke opdracht voor de Vlaamse overheid lijken persoon, tijd en plaats van de handeling mooi samen te vallen. Vanuit Pretoria bestrijkt ze niet enkel Zuid-Afrika, maar ook Mozambique en Malawi, de drie Vlaamse focuslanden in Zuidelijk Afrika. Ze is op post sinds juli 2014. Een mooie kans en de beste beslissing van haar leven, noemt ze het.

Interdisciplinair

“Wat Afrika mij geleerd heeft, is nederigheid. Met deze woorden eindigt Geraldine het gesprek. Tom Lanoye vertrouwde haar onlangs hetzelfde toe. “Pas na twintig jaar vaste gast te zijn, voelde Lanoye zich voldoende zeker om, in Gelukkige Slaven, over Zuid-Afrika te schrijven. België is complex, waardoor we dus enig referentiepunt hebben, maar Zuid-Afrika is veel complexer. Het mozaïek verandert bovendien voortdurend. De hele regio is in beweging. Wat ik durf te zeggen na drie jaar, is dat Zuid-Afrika geen nood heeft aan mensen die met een westerse blik hun samenleving becommentariëren.”
De Algemeen Afgevaardigde van de Vlaamse Regering heeft het druk. Dit jaar komen er twee Vlaamse ministers op bezoek. Sven Gatz, Vlaams minister van Cultuur, Jeugd, Media en Brussel, werkte in mei een Zuid-Afrikaans programma af. En aan de zijde van minister-president Geert Bourgeois, focust ze in augustus op ontwikkelingssamenwerking in de drie partnerlanden. Slechts één domein van haar  takenpakket – met name alle Vlaamse bevoegdheden binnen het federale België – waarvoor ze bevoegd is. “Er bestaat niet zoiets als een typische diplomaat. We werken interdisciplinair, vanuit een globale visie op politiek, economie en cultuur. Ik heb geen internationale politiek gestudeerd, maar stapte wel heel doelbewust in deze loopbaan.”

Evenwichtsoefening

Geraldine studeerde geschiedenis en vrouwenstudies. “Met een achtergrond in ‘gelijke kansen’, had ik al lang een internationale blik. Met mijn belangstelling voor andere culturen belandde ik op het Vlaamse Departement Buitenlandse Zaken, dat mij de kans bood een diplomatieke loopbaan uit te bouwen.” Geraldine voelt zich thuis in haar bilaterale functie, waar contacten vaak evenwichtsoefeningen zijn, waar je moet aanvoelen hoe je mensen benadert en minutieus elke volgende stap overweegt. Voor onverschilligheid is geen ruimte in haar hoofd, voor stille verontwaardiging des te meer.
“Nadat ik slaagde voor het Vlaams diplomatieke examen, bleek Zuid-Afrika de eerst vrijgekomen post. Qua veiligheid heeft het land niet de beste reputatie, maar uiteindelijk bleek dat een detail in de beslissing om de uitdaging aan te gaan. Want met mijn achtergrond in gelijke kansen en diversiteit zou het een interessante tijd worden in een immens diverse maatschappij. Zuid-Afrika is een lappendeken met verschillende tinten. Tel daar ook Mozambique en Malawi bij. Het is een post waar je veel kan betekenen voor de lokale mensen. En hoewel we er minder actief zijn, bestrijkt het ambtsgebied ook Namibië, Botswana, Lesotho en Swaziland. Mijn ervaring en studies zijn meer dan een bagage, ze zijn mijn mindset. Het solidariteits- en gelijkheidsprincipe speelt altijd mee. Met de enorme ongelijkheid en armoede in deze regio is persoonlijke betrokkenheid vanzelfsprekend.”

Vrouwenrechten

Ze is breeddenkend, maar de kloof tussen het theoretische beleid en het gedrag kapittelt ze. “Wat ik hier dagdagelijks kan en mag doen, staat heel dicht bij me. Zuid-Afrika heeft een vooruitstrevende grondwet, vertrekkende vanuit mensenrechten, maar het blijft te vaak bij de theorie. In de praktijk hoor je dagelijks schrijnende verhalen over discriminatie van LGBT’s en ook vrouwen- en mensenrechten zijn niet vanzelfsprekend. Het percentage hiv ligt bijvoorbeeld veel hoger bij vrouwen. Ze hebben weinig inspraak in een seksuele relatie, met besmetting als gevolg.”
“Gender is een transversaal thema in al onze ontwikkelingsprojecten. In Mozambique richten we ons specifiek op seksuele en reproductieve gezondheid en rechten. Het is echter zinloos om waarden en normen op te leggen. Impact creëer je slechts door de lokale cultuur te absorberen en binnen die context ogen te openen. Zo steunt Vlaanderen het Centre for Human Rights van de universiteit van Pretoria, waar we enkele cursussen betoelagen, zoals ‘the human rights of sexual minorities’. De studenten komen uit alle hoeken van Afrika. Aanvankelijk is er veel wantrouwen en ongeloof, maar op een week tijd zie je ook grote veranderingen in hun gedachtegang.”

Innovatie

Geraldine is bevoegd voor alle beleidsdomeinen van de Vlaamse regering, waarbij in Zuidelijk Afrika een belangrijke focus op ontwikkelingssamenwerking ligt. Een bijzonder breed takenpakket, maar er staat veel meer op de agenda. “Handel, export en investeringen bevinden zich uiteraard bij de collega’s van Flanders Investment & Trade. Belangrijke aandachtspunten zijn wetenschap, innovatie en onderwijs. De samenwerking met het hoger onderwijs is dynamisch en verloopt zeer vlot. De directe contacten kennen een lange geschiedenis. Onze rol is faciliterend: de Vlaamse overheid stelt, via het Departement Onderwijs en Vorming en het FWO-Vlaanderen, beurzen ter beschikking voor studentenmobiliteit en gezamenlijke onderzoeksprojecten.”
Als er één beleidsdomein is waarin Zuid-Afrika excelleert, is het wetenschap en innovatie. Het is ook binnen deze bevoegdheid dat de donoren, waaronder Vlaanderen, het meest geëvolueerd zijn van donor-begunstigde naar een gelijkwaardig partnerschap. Er vindt toponderzoek plaats. De evolutie gaat van hulp aanbieden naar samenwerken op gelijke voet. De Vlaamse universiteiten zien dan ook de kansen.

Geraldine onderstreept het politieke belang van de ministeriële missies die dit jaar plaatsvinden. Net omdat de belangstelling van Zuid-Afrika voor Europa eerder tanend is, zijn dergelijke bezoeken heel belangrijk. Europa blijft de belangrijkste handelspartner voor Zuid-Afrika. Al weerklinkt er ook Zuid-Afrikaanse kritiek: ‘We voeren ruwe grondstoffen uit en voeren de afgewerkte producten (van onze eigen grondstoffen) terug in.’ Mede dankzij het innovatie- en wetenschapsbeleid wil men hierin een omslag maken.

Samenwerken

Daarnaast zijn ook jeugdwerking en culturele uitwisseling belangrijke pijlers. “Er vindt een intensieve samenwerking plaats tussen de Vlaamse en Zuid-Afrikaanse overheid met betrekking tot jeugdbeleid. Een groot budget is er niet, maar desondanks gebeurt er heel veel. De focus ligt onder meer op vrijwilligerswerk, dat hier een totaal andere invulling kent. Het wordt aanzien als een opstap naar een echte job omdat de jongerenwerkloosheid zo groot is. Minister Gatz kwam specifiek inzake zijn bevoegdheid Jeugd. Hij is natuurlijk ook bevoegd voor cultuur, wat van bij aanvang een sluitsteen is van het Vlaams Buitenlands Beleid. Ik zie een niet aflatende vraag van Zuid-Afrikaanse programmatoren en festivals om Vlaamse kunstenaars te programmeren. Theater, dans, literatuur, muziek. De Vlaamse kunstenaars hebben ook interesse om hierheen te komen. De minister kon zelf ervaren hoe het Vlaamse jeugdtheater hoge ogen gooide op het grootste jongerentheaterfestival ter wereld dat eind mei in Kaapstad plaatsvond. Afrika wordt nog steeds als een uitdaging aanzien en dan is Zuid-Afrika een welgekomen toegangspoort.”
           
Een mandaat in Afrika gaat echter niet in de koude kleren zitten. “Als ik mijn Belgische vrienden mag geloven heeft Zuidelijk Afrika mij veranderd. Het klinkt tegenstrijdig, maar ik lach meer, ik kan meer relativeren en ben  positiever ingesteld. Wat je dagelijks aan schrijnende taferelen ziet, gaat echter door merg en been. Als je in de townships meisjes van twaalf met een baby ziet, bloedt je hart. Maar de mensen in  Zuidelijk Afrika zijn opmerkelijk positief en weerbaar. Dat helpt je om de westerse luxeproblemen in perspectief te plaatsen. De keerzijde is dat wanneer ik nu in België ben, ik weinig geduld heb voor de Belgische luxeproblemen.”