Lieve Jacxsens

Onze VIW-vertegenwoordiger in Zuid-Afrika

afbeelding van Josine Buggenhout
Josine Buggenhout

Waar behulpzaamheid, familiegerichtheid en de liefde voor het onbekende elkaar ontmoeten

​Lieve Jacxsens maakte 26 jaar geleden de keuze om haar man Marc met hun twee zonen te vervoegen als expatvrouw, expatmama en rots in de branding tijdens uitzendingen in Nigeria, India, China en nu ook Zuid-Afrika. Hoewel het gezin zich terecht als wereldburgers kan certifiëren, blijven hun Belgische roots belangrijk. Want je moet eerst weten wie je zelf bent en waar je vandaan komt, voordat je nieuwe culturen kan begrijpen, omarmen en je uiteindelijk kan integreren.

“Ward was twee jaar en Karel was negen maanden toen we naar Nigeria vertrokken. Ze zijn dus echte wereldburgers, maar toch voelen ze zich ook helemaal Belg.” Om de band met hun geboortestreek te onderstrepen, kocht het koppel een huis in Lo dat nu als verzamelpunt dient voor het gezin. “Een thuis vind je waar je gelukkig bent. Nu we elk onze eigen weg zijn ingeslagen, mijn man en ik in Pretoria, Karel in Qatar en Ward en zijn Amerikaanse vriendin in Gent, is het belangrijk een vaste uitvalsbasis te hebben waar we opnieuw kunnen samenkomen als gezin”, getuigt Lieve. Het huis schept ook het gevoel dat er steeds een weg terug is, dat je niet in het buitenland moet blijven wanneer het niet gaat, dat je kan terugvallen op je thuis.

Het vertrek

De eerste buitenlandse opdracht voor Marc en Lieve leidde hen meteen naar een andere wereld, genaamd Nigeria. En hoewel de confrontatie met het land groot was, maakte een goed sociaal opvangnet de ervaring tot een succes. “Het land zelf missen we niet, maar naar de tijd die we er doorbrachten kijken we met veel plezier terug. Er was een groep Belgen waarop we konden terugvallen, die ons de omgeving leerden kennen en nu nog steeds fantastische vrienden zijn. Daar hebben we geleerd dat je elkaar nodig hebt om je thuis te voelen.”

Er gaat een enorme kracht uit van positiviteit.

Toch is er bij een expatriatie een gemis dat niet slijt, zoals gescheiden leven van je familie en vrienden, niet in de buurt zijn voor persoonlijke gebeurtenissen, zowel de treurige als de gelukkige. “Mijn moeder stierf toen ik in het buitenland was. Dat is erg zwaar natuurlijk.” Dat gevoel went nooit, maar na verloop van tijd leer je ermee omgaan. “Al kan de afstand tegenwoordig door de technologie, met Whatsapp en Skype, iets beter overbrugd worden.” 

Oefening baart kunst, maar niet in het afscheid nemen​

Ondanks het besef dat vertrekken ook achterlaten betekent, voelden Lieve en haar man allebei de lokroep van het buitenland. Met een ingenieursdiploma was het voor haar man gemakkelijker om een job in het buitenland te vinden dan met het rechtendiploma en de master in de maritieme wetenschappen die ze zelf verzilverd had. Op elke nieuwe bestemming was de grootste uitdaging voor Lieve dat haar kinderen hun plaats vonden, voordat ze zelf een plekje zocht. “Als expatmama sta je erg dicht bij je gezin. Alles wordt in een micromilieu beleefd”, vertelt Lieve. En zo raakt ze in India sterk betrokken bij de school van haar zonen, een ervaring die ze in China opnieuw in de strijd kan gooien als medewerker en leerkracht op de Amerikaanse Internationale School van Guangzhou.

Uit haar ervaringen in het internationaal onderwijs leert Lieve hoe belangrijk het is dat expatkinderen een binding met hun geboorteland behouden. “In de internationale school werd het me steeds duidelijker dat expatkinderen vaak niet weten waar ze vandaan komen, dat ze deels vergeten wie ze zijn en de voeling met hun land en cultuur missen. Daarom hebben we steeds Nederlands gesproken met de kinderen, vierden we feesten zoals Sinterklaas en was stoofvlees met frietjes een klassieker op tafel.”

Educatie eerst

​Onderwijs en vorming zijn basisbehoeften voor Lieve en haar man. Het was cruciaal dat hun zonen met hun diploma's terecht zouden kunnen in hogere onderwijsinstellingen binnen en buiten Europa. Tijdens haar eerste jaren in de Amerikaanse school, ijverde Lieve ervoor de school te laten accrediteren via de International Baccalaureate, een internationaal ontwikkeld tweejarig onderwijsprogramma dat diploma’s van een hoog niveau uitreikt die globaal gelden als toegangsbewijs voor universiteiten in de hele wereld. Haar zonen haalden dit diploma en konden terecht in een universiteit naar keuze. Karel trok naar Delft en Cranfield om luchtvaartkunde te studeren en Ward behaalde een Master in Transnational and Global Perspectives on Europe in Leuven en behaalde een Master of Science in Management in Brussel. Het internationale onderwijs bouwt bruggen en stimuleert het multiculturele denken en handelen, waar haar zonen nog steeds de vruchten van plukken.

Vleugels uitslaan

“Als expatgezin leef je met je kinderen tot hun acttiende dicht op elkaar, maar daarna zijn ze snel op zichzelf aangewezen. Karel en Ward vertrokken voor hun studies opnieuw naar Europa, terwijl mijn man en ik in China bleven en daarna naar Zuid-Afrika verhuisden. Wanneer de kinderen uit huis zijn vorm je als koppel opnieuw de kern van het gezin. Dan is het belangrijk om samen sterk te staan en veel te praten.” Het koppel werd nooit verleid om op een bestemming te blijven. “Er zijn zo veel landen in de wereld, zo veel nieuwe culturen en mensen met andere waarden en normen te leren kennen.” Die rijkdom geven ze niet op.

Toch was de overstap van China naar Zuid-Afrika zwaarder dan Lieve verwachtte. Ze liet een bruisend sociaal leven en een fijne job achter zich en kwam terecht in een beveiligde compound, zonder vrienden of job. Zo maakte ze voor het eerst kennis met de expat blues. “Ik had onderschat hoe groot de aanpassing zou zijn. De kinderen waren het huis uit, dus via hen kon ik geen vriendschappen smeden, aan de schoolpoort of tijdens andere activiteiten. Werk was een andere sociale lijn die ik niet kon benutten. Daar zat ik dan, zonder sociaal opvangnet, eenzaam in een prachtig land.” Lieve bleef niet bij de pakken zitten en sloot zich aan bij een lokale vrouwenclub. “Ik heb geleerd dat het initiatief vanuit jezelf moet komen. Na een tijdje organiseerde ik op dinsdag koffiemiddagen met Vlaamse vrouwen en zo ging de bal gelukkig aan het rollen”, zegt Lieve die ook haar kinderdroom waarmaakt door het Afrikaanse continent te doorkruisen. “Ik zou elke dag in het Krugerpark zitten als dat kon”, lacht ze.

Tips ’n tricks

Als ervaren expatmama en -partner heeft Lieve met vallen en opstaan geleerd wat een expatriatie vergemakkelijkt. “Het klinkt misschien naïef, maar het belangrijkste is positief zijn. Er gaat zo'n enorme kracht uit van positiviteit. Ik zou me in Pretoria kunnen concentreren op mijn beperkte vrijheid, door onder andere de criminaliteit, maar benadruk liever de constante blauwe hemel, de gastvrijheid en de pracht van het uitgestrekte land. Zweer België ook niet af, besef dat je je geboorteland nodig hebt en zoek landgenoten op. Een goede voorbereiding is heel belangrijk, zeker ook bij emigratie. Weet dat je partner een sociale omgeving en contacten zal hebben via het werk en dat jij op jezelf terugvalt om een eigen sociale kring te vinden, zodat je iemand hebt met wie je dagelijkse belevenissen kan delen. Een andere tip die ik kan meegeven is: kom uit je comfort zone, neem deel aan de lokale cultuur. Leer de lokale bevolking kennen en spreek de taal. Ook al beheers je enkel een basiswoordenschat, dat is de eerste stap naar loskomen van het expatlabel.”

VIW-aanstelling

​Lieve is sinds juni 2017 aangesteld als VIW-vertegenwoordiger in de provincie Gauteng en Pretoria. “Ik kijk ernaar uit om landgenoten op mijn bestemming wegwijs te maken, hun een eerste strohalm te bieden in het weidse Zuid-Afrika zodat ze daarna zelf op weg kunnen.”