zuid-afrika

Kaap de Grote Droom

In de zeventiende eeuw introduceerden Europese kolonisten de wijnbouw in Zuid-Afrika. Vandaag trekken er opnieuw Europeanen naar daar om er wijnbouwer te worden. Wij ontmoetten twee Vlamingen die het avontuur aandurfden in de Kaapprovincie.

In 2004 richtte Joris van Almenkerk (40), afkomstig uit een horecafamilie, zijn wijndomein op in Elgin, vlak bij de zuidkust van Zuid-Afrika. Twee jaar eerder waren hij en zijn vrouw Nathalie al verhuisd naar Zuid-Afrika: “We komen allebei uit Oostduinkerke en hebben nog samen in de kleuterklas gezeten. Maar we waren een beetje uitgekeken op onze grijze zee.”

Joris was toen 25, had rechten gestudeerd en leerde het vak van wijnbouwer op het wijndomein Mulderbosch, zijn vrouw Nathalie werkte er in de horeca: “Zo hadden we net genoeg om rond te komen.” Op een dag kregen ze de kans — met de steun van Joris’ vader, die in Zuid-Afrika een golfterrein uitbaatte — om een oude appelboerderij te kopen in de Elginvallei, waar de grond ook geschikt bleek te zijn voor wijnstokken. “Vroeger wou niemand wijn maken in Elgin”, zegt Joris. “Het is de koelste streek van Zuid-Afrika, al is ze naar Belgische normen nog altijd warm. Maar vandaag zijn de zogenaamde cool climate wines zeer in trek, De druiven rijpen iets trager, waardoor ze aromatisch expressiever zijn en hun frisse zuren behouden. Intussen is Elgin een van de meest gewaardeerde wijnregio’s in de Kaap.”

Joris schreef zich in aan de wijnuniversiteit van Stellenbosch om alles over het vak te leren. In 2009 brachten hij en zijn vrouw hun eerste wijn van sauvignon blanc op de markt. Hij kreeg meteen ho- ge scores op wedstrijden en in wijngidsen: “Dat was voor ons een fantastische start.”

Nu hebben Joris en Nathalie vijftien hectare wijngaarden en zestien voltijdse medewerkers. Vanuit hun domein heb je een prachtig uitzicht over de vallei: “Naar Zuid-Afrikaanse maatstaf zijn we een klein domein, het gaat uiteindelijk maar om tachtigduizend flessen per jaar. Maar het is hard werk, hoor. Een wijndomein absorbeert letterlijk je hele leven: elke morgen sta ik om halfzes op. Je wordt er ook niet rijk van. Pas sinds twee jaar maken we een beetje winst. Gelukkig hebben we een deel van de vroegere appelboomgaard behouden. We produceren een miljoen kilo appels per jaar, vooral bestemd voor de export. Dat is nog altijd onze belangrijkste bron van inkomsten. Van een deel van onze appels maken we cider. Daarnaast maken we ook wijn voor andere wijnbouwers in onze kelder, die eigenlijk te groot is voor onze eigen druivenproductie.”

Intussen heeft het koppel twee dochtertjes, die ook tijd en aandacht vragen: “Ja, ik heb weleens gedacht: mocht hier mor- gen een rijke koper voor de deur staan, dan verkoop ik alles. Maar ik zal dat niet doen. Want niets is mooier dan een eigen wijn te maken en die aan anderen te la- ten proeven. Als ik na mijn rechtenstudie advocaat was geworden, had ik altijd met mensen moeten omgaan die in de problemen zitten. Nu ontmoet ik voortdurend mensen die in vakantiestemming zijn en van het leven genieten.”

Of hij België niet mist? “Het lekkere eten en de leuke cafés wel,” lacht hij, “maar ik kom drie à vier keer per jaar naar België, om familie en vrienden te bezoeken, en vooral om mijn klanten te ontmoeten. Als ik er ben, heb ik elke dag een degustatie of een tasting dinner in een restaurant. Belgen zijn grote wijnliefhebbers, ze vinden het ook leuk om de wijnmaker te ontmoeten. Wist je trouwens dat 60% van onze wijnen in België wordt verkocht?”

De wijnen vergeleken

Almenkerk​

Aangeplante druiven: chardonnay, sauvignon blanc en viognier voor witte wijnen, cabernet sauvignon, cabernet franc, merlot, malbec, petit verdot en syrah voor rode en roséwijnen.

Joris van Almenkerk koos voor een mix van druiven die koelte, en andere die meer zon nodig heb- ben. Afhankelijk daarvan heeft hij ze aangeplant op een noordelijke of zuidelijke helling, “Ik ben een fan van bordeauxwijnen, vandaar dat ik ook bordeauxdruiven wilde hebben”, zegt hij.

De wijnen van Almenkerk zijn toegankelijk voor een breed publiek en vertonen een mooi evenwicht tussen rijp fruit en frisse zuren, typisch voor de Elginvallei

Invoer: kaapsewijn.be, prijzen vanaf 11,15 euro. Almenkerk wordt als huiswijn per glas geschonken in Brasserie Boeres in Wezemaal (boeres.be) en in het restaurant van Joris' moeder, De Mikke in Oostduinkerke (demikke.be)

Spioenkop 

Aangeplante druiven: sauvignon blanc, riesling en chenin blanc voor witte wijnen, pinotage en pinot noir voor rode wijnen.

Koen Roose koos uitsluitend druivenrassen die goed gedijen in de koelte van de Elginvallei. Zijn wijnen zijn fijn en elegant, in een veeleer strakke en minerale stijl, met karakter en persoonlijkheid: “Ik wil alleen het type wijnen maken dat ik zelf het liefst drink.”

Invoer: kaapsewijnen.com, prijzen vanaf 13,85 euro

 

Het is verdorie niet makkelijk geweest”, zucht Koen Roose (4,4), hoog op de heuvel in de Elginvallei waar hij zijn wijndomein Spioenkop heeft uitgebouwd, De naam van het domein spreekt tot de verbeelding: Spioenkop is in heel Zuid-Afrika bekend als de plaats waar de Nederlandse Boeren slag leverden met de Engelsen. “Hier waait altijd een zeebries die onze wijnstokken de nodige verkoeling brengt, zodat de wijnen fijn en elegant blijven. Het is precies zo’n plek die ik zoeht toen ik in Zuid-Afrika wijnbouwer wilde worden.” Jarenlang voerde hij in België de beste Zuid-Afrikaanse wijnen in. Hij stond in het adressenboekje van veel sterrenrestaurants. “Maar de drang om zelf wijn te maken, werd te groot. Voor mijn importbedrijf heb ik toen een gerant gezocht, zodat het kon blijven bestaan.”

Niets wees erop dat deze West-Vlaming ooit in de wijn zou belanden: “Ik kom uit een arbeidersfamilie, studeerde af als industrieel ingenieur en stapte in het bedrijfsleven. Ik dronk wel graag wijn en in avondschool volgde ik wijncursussen. Daar begon ik te dromen van een eigen invoerzaak. Maar er zijn zoveel invoerders in België, dus zocht ik een land dat toen nog niet zo bekend was. Toevallig las ik iets over Zuid-Afrika, en dat sprak me wel aan. Maar ik wilde er niet aan beginnen zonder ter plaatse geweest te zijn. In 1998 ging ik er met mijn vrouw Lore voor het eerst naartoe. Het was liefde op het eerste ge- zicht. Ik proefde er schitterende wijnen, en uiteindelijk ben ik er twee jaar gebleven, in Stellenbosch, het hart van de Kaapse wijnbouw. Ik werkte er op domeinen en raakte bevriend met wijnboeren. Na twee jaar kende ik de streek door en door, en kon ik mijn importbedrijf oprichten.”

Maar de heimwee naar Zuid-Afrika knaagde: “Ik bleef dromen, ik wilde terug. Van Francois Naudé, wijnmaker op het domein L'Avenir, kreeg ik het aanbod om er een

tijd te komen wonen en werken. Mijn vrouw verzekerde me dat zij de zaak perfect een tijd alleen kon leiden.”

Op L'Avenir leerde Koen alles over wijn, van het werk in de wijngaard tot en met de botteling. Toen ontdekte hij een stuk grond van vijftig hectare, een vroegere boomgaard in Elgin, die te koop stond: “Er waren uiteraard twijfels, Mandela leefde toen nog en iedereen was bang voor wat er in het land zou gebeuren als hij stierf, Maar ik was nog banger dat ik ooit zou moeten zeggen: ‘Ik kon mijn droom verwezenlijken en ik heb die kans verkeken.”

Dus verhuisde Koen met zijn vrouw. In 2005 plantten ze de eerste wijnstokken aan, een huis stond er nog niet: “Eerst wilde ik een gebouw waar ik de wijnen kon maken.” Die wijnkelder ligt volledig ondergronds, zodat de temperatuur koel en constant blijft. Intussen zijn er bijna twintig hectare beplant met wijnstokken.

“Ik wil een nieuwe dimensie geven aan Zuid-Afrikaanse wijnen die de wereld nog nooit gezien heeft”, zegt hij. Hij opent een fles riesling: “Ik had onderschat hoe moeilijk het is om een wijndomein uit de grond te stampen. Maar niets gaat boven het euforische gevoel als je het eerste glas van je eigen wijn kunt uitschenken.”

Het oude wijnland van de Nieuwe Wereld

We vergeten het weleens als we een fles Zuid-Afrikaanse wijn ontkurken: het land heeft een zeer lange wijntraditie, overgebracht vanuit Europa. In 1659 werden hier al wijnen gemaakt, Maar de raciale problemen van het land zorgden ervoor dat de wijnbouw internationaal nooit echt van de grond kwam. Na de afschaffing van de apartheid in het begin van de jaren negentig en de opheffing van de economische boycot ging de wereldmarkt plots open.

Vandaag staat Zuid-Afrika aan de spits van de nieuwste ontwikkelingen in de wijnbouw. Door de zwakke munt hebben veel buitenlanders geïnvesteerd in de wijnsector, waardoor knowhow naar het land kwam. Al die factoren kwamen boven op de grote natuurlijke troef van Zuid-Afrika: een uitzonderlijke ligging en klimaat voor wijnbouw. De Kaap- provincie, waar de wijnbouw zich concentreert, is warm en mediterraan, maar wordt ook afgekoeld door de Atlantische Oceaan in het westen en de Indische in het oosten, waardoor de druiven trager rijpen en de wijnen finesse en aromatische expressie krijgen. In de Nieuwe Wereld is Zuid-Afrika het land waarvan de wijnen de elegante Europese stijl het dichtst benaderen.

Tekst: Bruno Vanspauwen - Knack.be