Juridische gevolgen van je verhuis naar het buitenland

Impact op je nalatenschap

Wist je dat je verhuizing naar het buitenland later een substantiële impact kan hebben op de afwikkeling van je nalatenschap? Het land waar je woont kan de verdeling van je nalatenschap onder je erfgenamen sterk beïnvloeden. Daarnaast kunnen ook successierechten verschuldigd zijn in het land waar je woont, maar soms ook nog in België. Dit kan in bepaalde gevallen dus aanleiding geven tot dubbele heffing. Volgende aandachtspunten kan je best bespreken voor je naar het buitenland vertrekt. Specialisten in internationale vermogensplanning kunnen daarbij helpen.

Wie erft wat?

Wie de rechten van zijn erfgenamen in zijn nalatenschap wil bepalen, moet rekening houden met de bepalingen van het internationaal privaatrecht (IPR), het recht dat in internationale situaties bepaalt welk nationaal recht van toepassing is en, ingeval van een rechtsgeschil, welke nationale rechtbank bevoegd is om kennis te nemen van een geschil.

Elk land heeft eigen IPR-regels ontwikkeld die bepalen welk recht van toepassing is op nalatenschappen. Dit recht bepaalt wie jouw wettelijke erfgenamen zijn, hun onderscheiden erfdelen, de verplichtingen die hen kunnen worden opgelegd, enz.

In veel landen, waaronder België, is dit het recht van de staat waar de erflater, op de dag van zijn overlijden, zijn gewone verblijfplaats had. Dit wordt trouwens de algemene regel in alle Europese Lidstaten vanaf 17 augustus 2015. In het Belgische IPR is er nog steeds een uitzondering op deze regel voorzien voor vastgoed: op vastgoed is het recht van de staat van de ligging van de goederen van toepassing. Deze uitzondering zou in principe moeten verdwijnen met de inwerkingtreding van de Europese verordening.

Dit betekent concreet dat als je verhuist naar land X, de kans groot is dat het recht van land X van toepassing zal zijn op de afwikkeling van je nalatenschap. Dit kan onverwachte gevolgen met zich meebrengen. Sommige landen kennen bijvoorbeeld veel minder of meer rechten toe aan de langstlevende echtgenoot. In veel landen wordt ook geen enkel erfrecht toegekend aan de wettelijk samenwonende, dit in tegenstelling tot België. 

De toekomstige Europese verordening biedt de mogelijkheid om te opteren voor de toepassing van het recht van de staat waarvan je op het tijdstip van de rechtskeuze of op het tijdstip van overlijden de nationaliteit bezit. Om geldig te zijn moet je deze rechtskeuze uitdrukkelijk doen in een verklaring in de vorm van een uiterste wilsbeschikking. Als je bijvoorbeeld de Belgische nationaliteit hebt, zou je dus een rechtskeuze kunnen maken voor het Belgische recht voor de afwikkeling van jouw nalatenschap. Dit recht van jouw keuze blijft dan van toepassing op je nalatenschap, ook na je emigratie. 

De Europese verordening zal in principe enkel worden toegepast door de Europese lidstaten. Het is bijgevolg niet uitgesloten dat een derde (niet-Europese) staat andere verwijzingscriteria voorziet om het recht van toepassing op jouw nalatenschap te bepalen. Je hebt er dus alle belang bij om voor je emigratie je situatie te laten bekijken door een specialist.

Waar moeten je erfgenamen successierechten betalen?

Een tweede vraag is in welk land of landen je erfgenamen successierechten zullen moeten betalen. Belgische successierechten zijn verschuldigd op de nalatenschap van een Belgische rijksinwoner, en worden geheven op het netto wereldwijd vermogen van de overledene. Als je bij je overlijden in België je thuis hebt of vanuit België je vermogen beheert, zullen je erfgenamen Belgische successierechten verschuldigd zijn. 

Bij overlijden van een niet-rijksinwoner, iemand wiens domicilie en zetel van het vermogen op het ogenblik van het overlijden buiten België gelegen zijn, kan een bijzonder successierecht verschuldigd zijn in België, het zogenaamde recht van overgang bij overlijden. Het recht van overgang bij overlijden wordt enkel geheven op de onroerende goederen die in België gelegen zijn.

Als je dus emigreert naar het buitenland, en je een niet-rijksinwoner bent bij jouw overlijden, zal er later geen Belgisch successierecht meer verschuldigd zijn over je nalatenschap, behalve over het Belgische vastgoed waarvan je eigenaar blijft. Een emigratie kan bijgevolg een interessante belastingbesparing betekenen. Wees je er wel van bewust dat er ook nog successierecht verschuldigd kan zijn in het buitenland, bijvoorbeeld in het land van je nieuwe woonplaats. Het is ook niet uitgesloten dat over je Belgische vastgoed dubbele successierechten worden geheven, zowel in België als in het buitenland. België heeft enkel met Frankrijk en Zweden verdragen gesloten tot vermijding van dubbele heffing van successierechten. In alle andere landen loop je het risico dat je Belgische vastgoed bij je overlijden dubbel wordt belast. 

Zowel in België als in andere landen zijn er verschillende interessante planningstechnieken om de overdracht van je vermogen naar de volgende generatie op een optimale manier te regelen.