Johannesburg is haar eerste post als vertegenwoordigster en het derde land als expat. De uit het West-Vlaamse Ardooie afkomstige historica Mieke Pynnaert trok na haar opleiding een jaar naar Lublin in Polen. Samen met een 50-tal andere buitenlanders liet ze zich onderdompelen in de Poolse taal en cultuur. Met deze bagage belandde ze op de Belgische ambassade in Warschau. Ze ontmoette er haar latere Belgische echtgenoot Marc en na een kort intermezzo in België begon in 1996 hun Afrikaans avontuur in Kenia. Marc ging als beroepsmilitair aan de slag in Nairobi op het kantoor van de defensie-attaché terwijl Mieke zich inzette als vrijwilligster. Toen Export Vlaanderen nieuwe examens aankondigde, greep Mieke haar kans en midden 2001 vond ze heil in Johannesburg. Marc nam ondertussen verlof zonder wedde en stortte zich op de natuur. Hij volgde verschillende cursussen en behaalde meerdere certificaten waarmee hij toeristen zou mogen rondleiden in Big Five-gebieden. (Dit zijn wildreservaten of nationale parken waar zowel leeuwen, olifanten, buffels, neushoorns als luipaarden vertoeven, kvds)

DE GROTE SPRONG VOORWAARTS

Nogal wat lezers vragen zich af welke bijdrage één persoon kan leveren ter promotie van de Vlaamse export? Is het geen druppel op een hete plaat?
Mieke Pynnaert: Ik leid dan wel het kantoor van Export Vlaanderen in Johannesburg maar word er wel in bijgestaan door twee assistentes. Zuid-Afrika is voor Vlaanderen de belangrijkste afzetmarkt van het zwarte continent. Doch wanneer men de export in eurowaarde bekijkt is er sinds 2000 een dalende trend waar te nemen. Deze bleef in 2003 beperkt tot een terugval van 2,5% (t.o.v. 8,5% in 2002 en 1,5% in 2001). Toch heb ik de indruk dat sedert mijn aankomst er meer Zuid-Afrikaanse bedrijven interesse tonen in Vlaamse producten en diensten. Onze zichtbaarheid en het netwerken zijn daartoe de belangrijkste middelen.

Is het geen economisch nadeel dat Zuid-Afrika zich figuurlijk op een eiland bevindt binnen het Afrikaanse continent?
Pynnaert: Niet echt. Zuid-Afrika is, met uitzondering van Zimbabwe, omringd door landen die sinds kort mooie papieren kunnen voorleggen. Vooral Mozambique doet het de laatste jaren zowel economisch als politiek goed en trekt nogal wat (infrastructuur)investeringen aan uit Zuid-Afrika. Botswana en Namibië vormen samen met Zuid-Afrika en de enclaves Swaziland en Lesotho de Southern African Customs Union (SACU) of vrijhandelszone. Ook in die landen zijn nogal wat grote Zuid-Afrikaanse bedrijven actief. Een recente opsteker voor de regio is dat het Zuid-Afrikaanse Department of Trade & Industry zich focust op de handel binnen Afrika. Je merkt duidelijk dat het land een leiders- en voortrekkersrol op zich neemt op het continent.

                               "Hoewel met titels wordt gegoocheld, is het normaal
                                               elkaar bij de voornaam te noemen"

Nochtans melden verschillende bronnen dat de boom in Zuid-Afrika achter de rug is. Na de Apartheid in 1994 was Zuid-Afrika eigenlijk een herboren staat. Is het die kinderlijke onschuld alweer verloren?
Pynnaert: Zuid-Afrika is wereldwijd één van de enige landen dat sinds 1994, na het opheffen van de Apartheid, zonder bloedvergieten zowel politieke als socio-economische hervormingen doorvoerde. Op zich is dit al een verdienste. De 3e multiraciale verkiezingen van dit jaar bekrachtigden de politiek van het ANC van Mbeki en de nieuwe regering is er één van stabiliteit. Maar dus ook economisch gezien zijn de laatste 10 jaar een succes geweest met een gestage groei van het BNP (gemiddeld ongeveer 3%). Er blijven natuurlijk niet te ontkennen problemen op vlak van het aantrekken van buitenlandse investeringen, de aids-problematiek, het verminderen van de armoede, het creëren van nieuwe jobs,...

Maakt u zich zorgen over de toekomst van Zuid-Afrika?
Pynnaert: Ik kijk er gematigd optimistisch tegenaan. Toch dienen er enkele kanttekeningen gemaakt te worden: de brain drain waardoor heel wat broodnodige kennis het land verlaat (dokters, apothekers, ingenieurs, ...), het late verspreiden door de regering van gratis aids-cocktails onder de bevolking en de implementatie van landhervormingen in de regio baren mij zorgen.

AUTOMOBIEL- EN TEXTIELSECTOR ZIJN TE MIJDEN

Economie en vanzelfsprekend ook export vertrekken vanuit de relatie: als je iets wil verkopen, moet je het ook aan iemand kunnen verpatsen. Is de gemiddelde Zuid-Afrikaan in staat te kopen wat Vlaamse bedrijven in Zuid-Afrika op de markt brengen?
Pynnaert: De koopkracht in Zuid-Afrika ligt natuurlijk heel wat lager dan in België waardoor geïmporteerde (Europese) producten voor de modale Zuid-Afrikaan dikwijls te duur zijn. Door het jarenlange isolement blijken buitenlandse producten ook vaak onbekend. Daarenboven wordt het land de jongste jaren als het ware overspoeld door goedkopere producten uit het Verre Oosten. De groeiende zwarte middenklasse staat echter open voor nieuwe trends en is ook vaak mode- en merkbewust. Luxeartikelen zoals onze fijne pralines, koekjes, bier, designmeubels en interieurstoffen vinden frequenter dan vroeger de weg naar een Zuid-Afrikaanse klant.

In welke sectoren zijn Vlaamse bedrijven in Zuid-Afrika voornamelijk actief? Welke sectoren zijn te vermijden?
Pynnaert: Vlaanderen voert voornamelijk machines, chemische en farmaceutische producten en edelstenen uit naar Zuid-Afrika. Deze drie sectoren staan in voor 58% van de totale Vlaamse export. Te vermijden zijn die sectoren waarin de Zuid-Afrikaanse expertise groot is zoals bijvoorbeeld de automobiel- en textielbranche. Voor deze producten betaalt men ook hoge invoerrechten om de lokale industrie te beschermen. Sinds 1 januari 2000 is er wel een akkoord tussen SACU en de EU om die invoerheffingen tegen 2012 in beide richtingen tot nul te beperken.

In hoeverre verschilt de arbeidsethiek- en mentaliteit van Zuid-Afrikanen met Vlamingen. Dienen potentiële Vlaamse investeerders in Zuid-Afrika daarmee rekening te houden?
Pynnaert: De term rainbow nation vat het eigenlijk correct samen. Zuid-Afrika is een smeltkroes van culturen zodat men onmogelijk over een uniforme gedragscode kan spreken: contacten leggen verloopt behoorlijk eenvoudig en de zakelijke atmosfeer is vrij direct en los. Hoewel met titels wordt gegoocheld, is het normaal elkaar bij de voornaam te noemen. De openheid van de Zuid-Afrikaan veronderstelt wel een soortgelijke openheid van de buitenlandse gesprekspartner. Ondanks deze aanvankelijke vlotheid en beloftes tot samenwerking zal het afsluiten van een contract meestal toch enige tijd vergen. Dat alles wat meer tijd vraagt, is waarschijnlijk het voortvloeisel van het jarenlange internationale isolement en wellicht ook het gevolg van het Afrikaanse klimaat. Eenmaal men echter het vertrouwen van de Zuid-Afrikaan heeft gewonnen, zal men snel ervaren dat men in de vriendenkring is opgenomen. Het kan vreemd klinken voor een Afrikaans land maar kom steeds een gemaakte afspraak na. Indien je te laat zal zijn, verwittig dan de persoon.
Nog in schril contrast van wat misschien verwacht werd, ligt de werkdruk er niet minder hoog dan in Europa. Enkel op vrijdagnamiddag zal men vergeefse moeite doen om nog iemand op kantoor te bereiken. Het belang van de golfbaan en de pub in het zakenleven mag op die namiddag trouwens niet onderschat worden.

                 "Zuid-Afrika heeft een voortrekkersrol op het Afrikaanse continent."

Wordt u soms moedeloos van bepaalde eigenschappen van de Zuid-Afrikaanse maatschappij?
Pynnaert: Soms vooral vanwege de armoede die voornamelijk op het platteland maar ook meer en meer in de townships in de steden (Soweto & Alexandria in Johannesburg, Kayelitsha in Kaapstad, Kwa Mashu in Durban) woedt. Een woordje uitleg is wel vereist: armoede wordt niet zozeer vertaald in een tekort aan voedsel (een Zuid-Afrikaan lijdt geen honger), maar veeleer in sociale armoede: slechte huisvesting en weinig toegang tot sanitaire- en gezondheidsvoorzieningen in de rurale gebieden.

Is uw levensvisie gewijzigd sinds uw verblijf in Johannesburg?
Pynnaert: Niet sinds Johannesburg, neen. Maar wel sedert mijn eerste verblijf in het buitenland. De kans die mijn ouders mij gaven om te kunnen studeren wat mij interesseerde, om uitdagingen aan te gaan en om veelvuldig te reizen doen mij meer en meer beseffen hoeveel geluk ik heb om zo’n ouders te hebben.

Om af te sluiten een filosofische vraag, vooral voor iemand die leeft in een land met een geschiedenis van rassenongelijkheid: zou de wereld er beter aan toe zijn als iedereen er hetzelfde uitzag?
Pynnaert: Ik denk het niet, er zouden nog altijd ongelijkheden zijn op vlak van gezondheid, rijkdom, opleiding, capaciteiten,…


Koen Van der Schaeghe