Muziek
als die van Jacques Brel behoeft weinig toelichting, zeker
als die op zo’n authentieke manier en met eenzelfde
passie als de meester vertolkt wordt. Chanteuse en actrice
Micheline Van Hautem beheerst Brel, bezit diens onstuimige
emotionaliteit en wringt zich als geen ander door de satirische
en melancholische bochten die Brel zo eigen waren. Ze is
verliefd op zijn teksten en gaat als een perfectionist om
met zijn uitgebreide repertoire. Met haar groep Mich en
Scène toerde ze door de Verenigde Staten, Australië
en Europa. Thuiskomen doet ze in New York City, waar Micheline
sinds oktober 1998 haar stek heeft en waar ze ook inspiratie
opdeed voor haar nieuwste programma Madame, waarmee
ze nu op de planken staat. Kent u haar niet? Geen nood,
dat komt heus wel. Ze kent vooralsnog meer succes in Nederland
dan in eigen land. De uitdrukking is even bekend als de
reden bizar is: grote artiesten zijn helaas vaak geen sant
in eigen land.
LIEFDE VOOR MUZIEK
Samen met de Vlaamse accordeonist Frederik Caelen, gitarist
Frank de Kleer en contrabassist Bob Wisselink, allebei Nederlanders,
vormt Micheline Van Hautem Mich en Scène. Het viertal,
dat het album Songs of Jacques Brel uitbracht,
deelt de Brelsiaanse gedrevenheid en laat maar weinigen
onberoerd. Zoals ze Brel door hun eigen lichaam laten gieren,
begeesteren ze er het brede publiek mee. “De muzikanten
geven mij de vleugels om te vliegen. Zonder de jongens zou
ik niet zijn wie ik nu ben”, prijst Micheline haar
groep. Zingen is haar leven, zowel op de planken als in
de studio. Cupido verdeelde zijn pijlen mooi tussen beide.
“Ik ben een echt podiumbeest maar krijg evengoed een
kick door mijn stem te laten klinken en rollen in de studio.”
”Ik moet zes of zeven geweest zijn, toen ik mij als
zovele meisjes Annie Lennox waande voor de spiegel. Altijd
was ik aan het zingen, in huis of in de tuin waar ik van
op de schommel de hele buurt bestreek tot mijn stem schor
was. ’s Avonds dook ik in bed met een hele map vol
aan favoriete liedjes die ik elke avond volledig doornam.
Ik sprak Engels vooraleer ik het begreep. Zoals velen wou
ik als klein meisje zangeres worden.”
Van Brel was toen nog maar weinig sprake. “Ik kende
natuurlijk zijn bekendste chansons maar ik ben opgegroeid
met Abba, Eurythmics en The Rolling Stones. De liefde voor
Brel is veel later gekomen, toen ik zelf al zong. Toen mij
in 1998 gevraagd werd om naar aanleiding van de herdenking
van zijn dood twintig jaar eerder enkele nummers te brengen,
ben ik met het woordenboek naast mij zijn songs gaan bestuderen.
Ik was op slag verliefd. Hij is zó overweldigend,
zó goed. Zijn teksten, zijn omgang met taal, hoe
hij poëtische noten in zijn zanglijnen bracht. Zijn
beeldspraak,.... ik hou gewoon van zijn teksten. Voor mij
is Les Marquises zijn allermooiste. Het is zoals
een goed geschreven boek of iemand die enorm mooi kan praten
dat hij zijn zinnen draait en toch steeds op zijn pootjes
terecht komt. Ook daarvan kan ik ontzettend genieten.”
NEW
YORK, NEW YORK
Micheline van Hautem heeft altijd geweten dat ze wilde zingen.
De omstandigheden hielpen haar bij de ontwikkeling als zangeres.
Ze was deeltijds muzieksamensteller bij Radio 1 en Studio
Brussel en hoopte ooit voldoende werk te kunnen hebben als
zangeres om zich volledig op haar muziek te storten. “Maar
zo makkelijk liep het niet. Ik wist niet goed hoe of wat,
welke richting ik uit wou. Ik zat strop. Alles kwam in een
stroomversnelling toen mijn job ophield te bestaan omdat
een computer de taak van de mens overnam. Ik heb me toen
laten leiden door het moment en ben vertrokken naar New
York. In België zat ik vast en in the Big Apple
ging ik mijn weg zoeken. Soms, als je iets loslaat, vind
je ineens díé weg. Door te kunnen zeggen wat
komt dat komt, in een andere omgeving terecht te komen,
kreeg ik een klare kijk op wie ik was en wat ik wilde.”
New York was voor haar maar een relatieve stap in het onbekende
bekent Micheline: “Ik heb op een vrij beschermde manier
voet aan wal gezet, ik kon namelijk terecht bij een kennis.
Na het ophouden van die job, voelde ik het. Ik stond op
een kruispunt en waagde de vlucht over de grote plas. Ik
werkte er aan Mich en Scène, volgde een
acteeropleiding en investeerde vooral in mezelf. The
art of self-promotion: Wie ben ik? Wat ben ik? Het
acteren heeft mij geholpen de dingen helderder te zien,
om te vinden waar ik goed in ben, mijzelf over te brengen
naar andere mensen. Heel belangrijk allemaal in een stad
als New York.”
”Ik merkte ook dat ik - ondanks de duizenden getalenteerde
mensen die the Big Apple rondlopen zoals schilders,
muzikanten, ballerina’s die allen een stekje willen
veroveren in de stad der steden - iets unieks te bieden
had met het repertoire van Brel. Hij heeft voor mij heel
wat deuren geopend. Zijn herkenbaar oeuvre met solide teksten
doet bij menig muziekliefhebber waar ook ter wereld een
belletje rinkelen, zo ook in New York. Brel is ontelbare
keren gecoverd door artiesten van over de hele wereld, waaronder
veel schoon volk: Scott Walker, Mark Almond, David Bowie,
Leonard Cohen,... Voor veel Engelstaligen was de musical
Jacques Brel is alive and well and living in Paris,
die vanaf 1968 werd opgevoerd in New York en bestaat uit
Engelse vertalingen van de chansonnier, de eerste kennismaking
met Brel.”
NA
MONSIEUR BREL KOMT MADAME
Uit chauvinisme doet ze het niet. Micheline vindt het gewoon
een heuglijk feit dat ze na enkele nummers het publiek mag
verwelkomen en het repertoire kan voorstellen als dat van
een collega-Belg. “Sommigen denken dat Brel Fransman
was, dus een klein onderricht is zeker op zijn plaats. Het
publiek apprecieert dat enorm. Het geeft je ook iets extra
dat je als artieste dezelfde achtergrond hebt. Ik ken Brussel,
ik beleef de songs anders omdat ik de achtergrond ken. Als
Belgische of Vlaamske, zoals ze in Nederland zeggen, kan
ik er makkelijk mijn hele hebben en houden in leggen. Als
Brel weemoed in zijn teksten legde, zal het publiek weemoed
krijgen.” Van Hautem laat zich echter niet verleiden
tot imitatie. Neen, ze blijft zichzelf en gaat erg respectvol
om met zijn erfenis. “Dat wordt geapprecieerd door
zijn familie. Ik weet dat ze erg begaan zijn met de nalatenschap
van Brel. Voor ik de plaat maakte, heb ik hen op de hoogte
gebracht omdat ik het belangrijk vond de familie ervan dacht.”
In de zeven jaar die verstreken zijn sinds Van Hautem in
1998 New York als uitvalsbasis koos, kende de groep een
mooie groei. De grote internationale doorbraak kwam er één
jaar later in het Schotse Edinburgh. Zonder twijfel heeft
die stad naast New York de grootste professionele invloed
op haar gehad. “Het overbekende Edinburgh Festival
deed voor de band de bal aan het rollen en leverde ook twee
Schotse awards op. Artiesten worden er erg makkelijk
opgepikt door headhunters en organisatoren van andere festivals.
Goede kritieken liepen als een vuurtje en ondertussen gingen
Australië, Nieuw-Zeeland, Singapore en Zuid-Afrika
reeds voor de bijl.”
Overal brachten Micheline en co een wervelend spektakel
in verschillende talen, stijlen en ritmes. Na jaren stilgestaan
te hebben bij het oeuvre van Brel trokken ze vorig jaar
de registers open en besloten ook andere inspirators te
eren. In hun jongste programma Madame nemen Micheline
Van Hautem en Frederik Caelen, de voortrekkers van de groep,
het publiek mee op een reis door het Europa van weleer en
het huidige bruisende New York. “We gingen op zoek
naar vrouwen die ons inspireerden: Marlène Dietrich,
Edith Piaf, Julie London, Etta James, Sarah Vaughan,...
Naast deze sterke vrouwen bevat de setlist ook enkele songs
door mannen die de vrouw liederlijk bezingen: Chet Baker,
Frank Boeijen en uiteraard onze grote vriend Brel. We brengen
muziek van en door hen in vier of vijf verschillende talen”
Micheline wentelt zich hiervoor meesterlijk in de meest
verleidelijke vrouwen uit de geschiedenis. Net zoals ze
dat met Brel deed, hanteert ze hiervoor haar gehele acteer-
en inlevingsvermogen.
MICH VERSUS MICHELINE
Sinds haar vertrek uit België kleurt het buitenland
grote delen van Van Hautems leven. In Sydney heeft ze haar
hart verloren. In New York beleefde ze haar mooiste concerten.
“Het waren er twee op vraag van Alliance Française
in de Florence Gould Hall. Een prachtige locatie en fantastische
omstandigheden. Haar ultieme droom zal zich, als die ooit
bewaarheid wordt, ook afspelen in the Big Apple.
“Net als iedere artiest of musicus wil ik ooit op
de planken staan van Carnegie Hall. Het is gewoon het summum
in de muziekwereld. En ja hoor, Brel stond er.”
Een leven leiden langs beide kanten van de Atlantische Oceaan.
Het zou vele mensen afschrikken maar niet zo voor Van Hautem.
“Het geeft mij een klare kijk op het leven. Van op
een afstand toekijken naar wat ik heb aan andere kant geeft
mij rust en laat mij dromen. Het geeft mij het gevoel alsof
ik steeds weer iets kan ontdekken, dat ik niet met de neus
op het leven hoef te zitten. In de VS werk ik in alle rust
aan nieuwe songs, breng ze al eens voor publiek en trek
goed voorbereid en met een volle valies aan ideeën
naar meester Frederik in België, waar ik nog altijd
heel graag terugkom. Ik blijf mijn land trouw, ik ben pas
vertrokken wanneer ik dertig was, mijn roots verander ik
niet meer. Ik zing in het Frans en het Nederlands, de impact
van de Belg Jacques Brel zal mij blijvend bepalen.”
Het Vlaams meiske Mich lijkt achtergebleven in Europa en
heeft plaats gemaakt voor Micheline, een totale artieste,
een totale vrouw ook. Ze is gegroeid en spreidt haar vleugels
om te vliegen en te zien wat ze vanuit België moeilijker
kon.
Koen Van der
Schaeghe
Zwart-wit foto's: copyright Jo Clauwaert
Kleurenfoto: copyright Melanie Russel
