Op televisie verschijnen regelmatig reportages over Aziatische landen. Opvallend daarbij is dat de beelden meestal op dezelfde plaatsen worden opgenomen. Men kiest altijd de meest bekende en toeristische plaatsen om beelden te schieten. De filmcrew blijft ook zo kort mogelijk. Alles moet snel gaan om de kosten te drukken. Zo krijgt men natuurlijk een verkeerd beeld van dat bepaalde land en worden clichés versterkt, die op toeristische plaatsen, ten behoeve van de toerist, gespeeld worden. Iedereen denkt bijvoorbeeld dat in heel Oost-Azië gegroet wordt met gevouwen handen. Niets daarvan. Meestal word je uitgelachen als je iemand op traditionele wijze groet. Chinezen die honden eten: niets van gemerkt. Het is een rariteit zoals men in België slakken eet. Karel pakt het anders aan. Hij reist meestal rond in een boog rond de toeristische plaatsen, bezoekt scholen, gaat actief op zoek naar lokale contacten en bezoekt dus meestal plaatsen waar de modale reiziger nooit komt.

Karels motivatie

Het is allemaal begonnen toen een Belgische kennis op de Filippijnen Karel in 1999 schreef over sommige feiten en anekdotes. Uit nieuwsgierigheid zakte hij naar ginder af. Alhoewel Karel 4 jaar geografie gestudeerd had en al van jongsaf de actualiteit volgt trok hij toch grote ogen op over wat hij zag: een fundamentalistisch katholicisme, een vrije markt waarvan zelfs Thatcher, in haar wildste fantasieën, nog niet had durven dromen, maar bovenal de reële confrontatie met de talloze echte krottenwijken en daklozen stonden op zijn netvlies gebrand. Karel besloot dat de schooldocumentatie onvoldoende bleek en begon, zonder enige reporters- of filmervaring aan zijn eerste uitdaging. Doel: niet toespitsen op één enkel thema maar ook de landelijke context, op alle maatschappelijke vlakken, weer te geven. Met zijn eerste consumentencamera, 3 reizen, geduldig montagewerk was zijn eerste documentaire Good Morning, Sir – de Filippijnen in 2000 klaar en in 4 talen. De distributie bleek echter nog meer energie te vergen maar een jaar later waren er toch in Europa zo’n 750 stuks van verkocht. Op enkele extremistische of bange reacties na was de respons heel positief maar van lagere scholen kwam wel de vraag om aangepaster materiaal te maken voor jonge kinderen. De media maken vooral materiaal voor volwassenen, internationale hulporganisaties maken enkel materiaal als publiciteit voor hun projecten en reizende leerkrachten hadden toen dikwijls nog geen kaas gegeten van computermontage. De verdere evolutie kon zich dus al raden. Met Kinderen van Azië geeft hij een mix van het dagdagelijkse leven van kinderen in India, Thailand, Vietnam en Z-China. Hierbij poogt Karel aan te tonen dat het kinderleven, toekomstwensen of wat ze bezighoudt, weinig verschilt dan dat van bij ons. Ze willen, net zoals bij ons, allemaal leraar, piloot, zangeres, dokter, … worden.
Na een investering in meer professioneel, maar toch handelbaar, materiaal begeeft Karel zich naar Centraal-Azië, een meer islamitische regio en soms vrij moeilijk om te werken maar komt toch naar huis met Kinderen van Centraal-Azië en Kazakstan 2030 – Naar de volgende generatie en nog steeds met hetzelfde doel: denk de huidskleur of de spleetogen weg en je ziet mensen die enkel hetzelfde doel hebben als iedereen: onderdak, eten, drinken, zich voortplanten en kinderen opvoeden. Het woord “cultuur” wordt volgens Karel nogal dikwijls misbruikt om bestaande toestanden te vergoeilijken. Armoede, leven in hutten, wassen in de rivier, … is geen cultuur maar gewoon een creatieve noodzaak om aan zijn basisbehoeften te kunnen voldoen. Karel ergert zich dus dood aan de toeristische exploitatie van zogenaamde minoriteiten. Zoals bvb. de Long Necks meisjes in Thailand die beter op school zouden zitten in plaats van de clown uit te hangen voor de toeristen. De toeristen zouden dus beter de scholen zelf bezoeken.

De Chinese vooruitgang

Met een goede herinnering aan Zuid-China begon Karel in 2004 aan 2 documentaires over China, en zoals ondertussen een gewoonte geworden, één voor volwassenen China – Naar de volgende generatie en één voor kinderen Kinderen van China. De hele wereld ligt tegenwoordig wakker van de Chinese economische opmars. Maar is die vrees terecht? Een jarenlange economische groei van 8% en een geringe bevolkingstoename. Dat is echt voelbaar voor de bevolking. Het lijkt wel of het welvarende westen geen vooruitgang gunt voor de achtergebleven landen. Hoe is het Westen zelf aan zijn rijkdom gekomen: Europa door de koloniën, De Verenigde Staten door slavenhandel. Milieu – en sociale bescherming is bij ons ook niet altijd geweest wat het nu is. Protectionisme en subsidiering zijn nog altijd schering en inslag. Sho what? De Chinezen nemen gewoon hun rechtmatig deel van de wereldkoek, en dat is 22%. De Chinezen concurreren door hard te werken met arbeidsvoorwaarden die vergelijkbaar zijn met het Europa van na de oorlog. Ze doen het bovendien zonder wat toegestoken aalmoezen. Een wijze zet want het voorkomt een economische kolonisatie zoals Karel bij zijn eerste documentaire over de katholieke Filippijnen een schrijnend voorbeeld van heeft gezien. De Filippijnen worden massaal gesteund door de Amerikanen, de multinationals doen er wat ze willen, tienduizenden, grotendeels religieuze, organisaties die er projecten hebben lopen, bijna 10 miljoen buitenlands werkende Filippinos die geld naar huis sturen, … . Toch leeft 90% van de bevolking in schrijnende armoede. Logisch, de bevolkingstoename is meer dan 3 % per jaar en de economische groei is er quasi nihil. Zelfs een kind kan er met de regel van drie mee berekenen dat er dus steeds meer kinderen geboren worden voor wie er niks meer is. In die zin is Karel dus een supporter geworden van de één-kindpolitiek die China in de jaren tachtig begonnen is, alhoewel dat moet gerelativeerd worden. Op het platteland kunnen boeren 2 of meer kinderen krijgen en het gemiddelde is 2,1 kinderen per vrouw. Maar een grotere economische groei dan de bevolkingsgroei betekent wel een effectieve vooruitgang, iets wat men de Filippijnse beleidsmakers eens zou moeten duidelijk maken. China profiteert nu ook van het vroegere verbod om vrij te verhuizen, vooral naar de steden dan. Meer dan de helft van de bevolking woont nog steeds op het platteland en dus vindt men in het huidige China nauwelijks schrijnende toestanden zoals in de metropolen van India en de Filippijnen met hun talloze enorme sloppenwijken en miljoenen daklozen. Karel besluit hieruit, alhoewel hij dictaturen verfoeit, dat kordate, en voor ons ondemocratisch lijkende, maatregelen soms noodzakelijk kunnen zijn om achtergebleven landen er bovenop te helpen. De modale Chinezen keken trouwens met afgrijzen toe hoe enkele jaren geleden in Europa miljoenen kippen en koeien verplicht werden afgeslacht. De Chinezen zagen geen enkel verschil met drastische maatregelen die er in China soms genomen worden. En zo komt Karel op het thema van de democratie in China. De modale Chinezen vergelijken hun democratisch gehalte niet met het Westen maar vooral met omliggende landen, vooral dan met Noord-Korea. De Chinezen zijn heel goed op de hoogte van wat zich daar afspeelt en vergelijken Noord-Korea met het China van de jaren zestig. De Chinezen zijn dus niet weinig trots op hun verbeterde situatie. De Chinese jeugd, die binnen enkele decennia de dienst zal uitmaken, maakt nog maar recent kennis met het Westen en hoe zij hun democratie later zullen invullen laten we beter aan henzelf over. Elke buitenlandse bemoeienis zal hier alleen maar averechts werken. Trouwens, momenteel zijn de Chinezen vooral druk bezig met hun plaats in de consumptiemaatschappij te verwerven. De Chinese bevolking beseft heel goed dat het leven cyclisch is, zeven vette en zeven magere jaren. Die redenering hebben zij in elk aspect van hun leven. Ze blijven dus bescheiden en weten maar al te goed dat het ook weer achteruit kan gaan.

Het platteland

Het Chinese platteland is inderdaad achtergebleven ten opzichte van de steden. De overheid erkent dit ook en in haar nieuwe beleidsplannen wordt er beterschap beloofd. Karel ziet wel tekenen van vooruitgang. Niet het feit dat kinderen met een mobieltje in het rijstveld rondlopen maar wel de massale wegenwerken en betere studiekansen van de plattelandsbevolking. Rond zowat elk Chinees dorpje wordt er aan de weg gewerkt en overal tegelijk. Ergerlijk voor de toeristen maar een goed wegennetwerk is wel de eerste voorwaarde voor een goede economie. Opvallend is ook dat veel meisjes betere studiekansen krijgen dan vroeger. Door het tekort aan bruiden zijn ongewenste meisjes dan ook verleden tijd geworden. Bij een bezoek aan het Medisch Instituut van Wuhan bleek dat een groot deel van de studenten afkomstig was van het platteland en bijna 20% studeerde met een studielening. Niet alleen in de steden wordt er massaal Engels geleerd maar ook op het platteland want het toelatingsexamen voor de hogeschool is voor heel China hetzelfde en dus is er niet te ontkomen aan het Engels. Het voordeel voor een buitenlander is dus dat je overal heel welkom bent en zonder problemen elke school binnenkomt.

Gevolgen van de vooruitgang

Het Westen vreest dat de Chinezen de arbeidsmarkt zullen overspoelen. Karel denkt eerder het omgekeerde. Als de Chinese consumptie blijft stijgen zullen de Chinezen in de eerste plaats alle arbeidskrachten nodig hebben om hun 1,3 miljard Chinezen zelf te onderhouden. Meer nog, door de één-kindpolitiek krijgt ook China af te rekenen met een vergrijzing. China zal dus op een dag, net zoals in het Westen, massaal arbeidskrachten moeten invoeren en dan zullen ze moeten concurreren met onze hogere salarissen. Een concurrentieel evenwicht zal hoe dan ook wel bereikt worden.
China is momenteel in de ban van de Olympische Spelen van 2008 in Beiïng waardoor o.a. de Hutongs zullen afgebroken worden. De Hutongs zijn de oude volkse wijken die ook als toeristische attractie dienen. De buitenlandse kritiek op deze aanslag op de cultuur kan Karel al evenmin delen. De Hutongs zijn niet meer dan veredelde krottenwijken zonder de elementairste basisuitrusting en dus is Beiïng 2008 een goede aanleiding om rotte plekken weg te snijden. Wij lopen toch ook niet meer rond in klompen om de toeristen te plezieren en Bokrijk is wel leuk om te zien maar wie zou er nog in willen wonen.

Verloren jeugd?

De studiedruk op de Chinese jeugd is zwaar. De concurrentie tussen de ouders is enorm. Hun dikwijls enige kind moet en zal slagen in het leven. Karel besluit: misschien is deze deels verloren jeugd wel het beste cadeau dat zij aan de volgende generatie kunnen doorgeven. Karel blijft de Chinese evolutie op de voet volgen en plant de komende jaren nieuwe documentaires.

Jo Demeyere-Dekeyser