Vlaanderen profileert zich meer en meer als Europese draaischijf inzake transport. Multinationals planten hier hun distributiecentrum neer en logistieke platformen schieten als paddestoelen uit de grond. De troeven zijn alom bekend: de centrale ligging, het uitgebreid (spoor)wegennet en de inlandse ligging van de Antwerpse haven. Vooral het hinterlandtransport van en naar de Antwerpse haven stijgt nog jaarlijks in belangrijkheid. De driehoek Brussel-Gent-Antwerpen krioelt dan ook van transportbedrijven om de verdeling optimaal te laten gebeuren. Logistiek en transport zijn anno 2004 niet alleen hot topics maar zijn ook bron van ergernis voor pendelaars die zich dagelijks doorheen de files murwen. Vaak wordt er dan gerepliceerd: laat alles over het water gaan maar dat er heel wat komt kijken bij bootje varen wordt veeleer vergeten.

De snelle ontwikkelingen in de maritieme sector, de zeehavens en het landvervoer veroorzaakten een stijgende behoefte aan verbreding en verdieping van kennis en inzicht in de transportwereld. Om aan deze complexe behoefte tegemoet te komen werd begin 1996 het Institute of Transport and Maritime Management Antwerp of kortweg ITMMA opgericht. ITMMA biedt als autonoom instituut van de Universiteit Antwerpen postacademische opleidingen aan.

Ik heb afspraak met directeur Frank Van Laeken in het ITMMA-house in de Keizerstraat 64. Enkele panden verder, aan het nummer 56, leefde en werkte in de 16e eeuw de Middelnederlandse dichteres Anna Bijns. De Scheldestad was toen het epicentrum van de wereld vooral dankzij haar ideale ligging. Transport betekent beschaving, zowel tijdens de Antwerpse gouden eeuw als vandaag in Afrika. “Zonder transport is er amper economisch weefsel voorhanden. In de wereldgeschiedenis en de ontwikkeling van de globalisering spelen transport, maritieme en havengerelateerde ontwikkelingen een essentiële rol. Zonder het transporteren van goederen en mensen over verschillende contreien en de organisatie ervan was de welvaartscreatie veel minder groot”, aldus Frank Van Laeken

THE BEST OF BOTH WORLDS

Kwam de vraag tot oprichting van ITMMA vanwege professoren, studenten of de maritieme bedrijfswereld?
Frank Van Laeken: Het was eigenlijk een kruisbestuiving. Zowel bij verschillende actoren binnen de toen nog separate Antwerpse universitaire instellingen als bij het (inter)nationale bedrijfsleven bleek een leegte en de vraag naar een doorgedreven Engelstalige voortgezette opleiding op masterniveau te bestaan. Een lacune die wij wilden aanvullen.

Voor welk niveau zijn de opleidingen bestemd?
Van Laeken: We richten ons voornamelijk op middelmanagementniveau. We willen mogelijk maken dat onze cursisten een verdere stap in hun carrière zetten en kunnen doorgroeien tot senior en uiteindelijk executive niveau. Een voorbeeld. Vorig jaar bezocht ik Concepcion in Chili om er een memorandum af te sluiten met de lokale universiteit. Ik had toen de gelegenheid om Felipe Barison, ITMMA-alumnus van het eerste jaar, te bezoeken. Hij is momenteel CEO van de haven van San Vicente, nabij Concepcion. Hij is alumnus van ons eerste en oudste programma, Master of Science in Transport and Maritime Management (MTMM). Dit programma is een master na masteropleiding. De cursisten hebben minimum drie jaar relevante werkervaring en beschikken over de nodige diploma’s. De gemiddelde leeftijd schommelt rond de 30 jaar. Om de interactiviteit tussen docenten en studenten te optimaliseren worden er maximaal 30 studenten per klas toegelaten. Tijdens het academiejaar 2003-2004 werden er, gezien het succes, voor de eerste maal twee parallelle MTMM-programma’s ingericht.

Later volgde nog een tweede programma?
Van Laeken: Inderdaad. Om uit te groeien tot een volwaardig internationaal maritiem instituut bieden wij sinds twee jaar ook het doctoraal programma Master of Science in Transport and Martitime Economics (MTME) aan. Professionele ervaring is er minder doorslaggevend en het doelpubliek bestaat uit studenten die een carrière beogen als consultant, researcher of universitair onderzoeker. Het eigenlijke doctoraat op proefschrift inclusief openbare verdediging is toegankelijk mits het behalen van onderscheiding. Daarenboven wordt op uitdrukkelijke vraag van het bedrijfswereld vanaf het academiejaar 2005-2006 gestart met een post-graduaat Integrated Logistics. Een derde programma waarmee we verder innoveren. Dat is ook nodig. Daar waar we acht jaar geleden nog uniek waren op het vasteland, zien we vandaag heel wat kapers op de kust. Ook kortlopende tailor-made programma’s passen in dezelfde strategie. Ze worden gevraagd tot in Iran.

Hoewel ITMMA ingebed is in de Universiteit Antwerpen blijft tot op vandaag het bedrijfsleven een belangrijke functie vervullen?
Van Laeken: Het bedrijfsleven is binnen ITMMA steeds belangrijk geweest omdat wij de structuur van onze programma’s zo hebben opgesteld dat er enerzijds gewerkt wordt met academici maar dat er anderzijds ook lesgevers en cursuscoördinators worden aangetrokken die rechtstreeks uit het bedrijfsleven komen. Dat is een doelbewuste keuze: onze slagzin is niet voor niets Academic Rigour and Practical Assessment. De studenten zijn er, blijkens de evaluaties, zeer tevreden over omdat ze daadwerkelijk case-studies krijgen. Daarenboven is er onze Council of Patrons (het derde bestuursorganisme naast het directiecomité en de raad van bestuur). In deze raad zit iedereen die naam en faam heeft in de maritieme- en transportwereld en het Antwerpse veld. De beleidslijnen worden er afgetoetst op de vragen en wensen van het veld.

ANTWERPEN ALS VOORBEELD

Het internationale karakter is belangrijk. ITMMA kiest doelbewust voor een beperkte internationale doelgroep met een spreiding inzake geografische herkomst. Vallen hierdoor geen Vlaamse kandidaat-cursisten uit de boot?
Van Laeken: Die internationale focus neemt geenszins weg dat er geregeld Vlaamse studenten onze programma’s volgen. De verschillende opleidingen staan open voor éénieder die de nodige kwalificaties en natuurlijk de wil en de motivatie heeft om op iets latere leeftijd een masterprogramma aan te vatten. Momenteel is Azië de grote slokop met 38 % van de cursisten, voornamelijk afkomstig uit China. Europa volgt met 34%. Afrika en Amerika blijven eerder bescheiden met respectievelijk 16 en 12%.

Is een ITMMA-getuigschrift noodzakelijk om bepaalde specifieke/technische functies in de maritieme- of transportwereld te verkrijgen? Is de vraag naar dergelijke diploma’s groot?
Van Laeken: Ondernemingen vragen inderdaad, voor bepaalde jobs, naar een diploma van ITMMA. De nood aan het diploma wordt in grote mate gedefinieerd door het bedrijfsleven. Als een organisatie de investering wil doen om de betrokken werknemer vrij te geven, de lessen te laten volgen en het diploma te laten behalen, weerspiegelt dit de nood in het bedrijfsleven. De vraag tot vorming van experts middels doorgedreven maritieme en transportopleidingen bestaat wereldwijd. Ook in de derde wereld beseft men maar al te goed dat welvaart erg nauw verweven is met transport en maritieme aangelegenheden. In dat opzicht is het ook belangrijk dat wij op de steun van de Vlaamse overheid kunnen rekenen via de Administratie Buitenlands Beleid, die jaarlijks tien beurzen ter beschikking stelt. Studenten die de capaciteiten en het profiel hebben maar over onvoldoende financiële middelen beschikken, krijgen als dusdanig toegang tot de scholing. Op die manier is ITMMA een katalysator die kan helpen bij het vergroten van welvaart en krijgt het ook een sociaal-maatschappelijke functie.

Voor westerlingen lijkt het een normale zaak: een schip komt aan in de haven, de goederen worden gelost en vervoerd over land. In Afrikaanse en bepaalde Aziatische landen zal dit minder vanzelfsprekend zijn. Heeft de aanwezigheid in de Antwerpse haven met haar doolhof aan spoorwegen een meerwaarde voor de cursisten?
Van Laeken: Inderdaad. De verschillende transportmogelijkheden en hoe ze efficiënt met elkaar verbonden kunnen worden, vormt een belangrijke factor. Ieder land of iedere havenregio heeft zijn eigenheid en eigen infrastructuur maar Antwerpen fungeert bij velen als basis. De belangrijke elementen worden eruit gehaald.

Merkt u dan ook dat de alumni ons land hoog in het vaandel voeren?
Van Laeken: De studenten zijn laaiend enthousiast. Het merendeel hoorde nooit eerder van Vlaanderen maar na hier acht maanden vertoefd te hebben, zijn ze in hun respectieve landen net ambassadeurs van Vlaanderen.

Durft u concluderen dat ITMMA en haar alumni een hulp zijn bij het bestendigen van de Antwerpse positie in de maritieme wereld?
Van Laeken: Dankzij onze internationalisatie worden we ook in het buitenland erkend als experts. Geregeld worden wij benaderd met de vraag naar contacten van alumni in bepaalde landen. Zodoende wil ITMMA een centre of excellence worden dat de internationale naambekendheid en reputatie van de Universiteit Antwerpen en de Antwerpse maritieme wereld maximaal wil ondersteunen. Dat heeft natuurlijk ook gevolgen voor de samenwerking met het havenbedrijf voor wie wij geregeld consultancyopdrachten uitvoeren.

En deze werken dan ook bevruchtend?
Van Laeken: Ja, want vele onderzoeksprojecten gebeuren op vraag van het bedrijfsleven. De expertise die wij hiermee verwerven wordt doorgegeven. Dat straalt dus af op de haven en heeft een positieve invloed op de competitiviteit van Antwerpen. Onze events, de derde en kleinste pijler naast onze onderwijs- en consultancyactiviteiten, hebben ook dit doel voor ogen. Door interactie en vanuit internationale expertise en ervaringen worden tijdens colloquia, paneldiscussies en symposia oplossingen en strategieën voor de toekomst van de maritieme-, haven-, en transportsector aangebracht. Het event met onze grootste internationale exposure is zonder twijfel ITMMAPS. De tweede editie zal plaatsvinden in het najaar van 2005.

Meer info: www.itmma.com

Koen Van der Schaeghe