Over erfenissen valt heel wat te vertellen. Niet alleen wat en van wie u kunt erven is fijn om te weten, maar in de eerste plaats moet er bij een overlijden een aangifte gebeuren van alle goederen van de overledene. Wij zetten de belangrijke elementen hieromtrent even op een rij en gaan ook na of er op deze goederen successierechten moeten betaald worden.

De aangifte van de nalatenschap

In België is het zo dat bij het overlijden van een persoon diens nalatenschap open valt. Dit houdt in dat zijn erfgenamen zijn goederen zullen erven, maar er ook een “aangifte van nalatenschap” moet gedaan worden.

De aangifte van de nalatenschap (deze aangifte bevat alle goederen van de overledene), moet gebeuren op het kantoor voor Registratie en Successie.

In de meeste gevallen gaan de mensen een beroep doen op de notaris om deze aangifte zo correct mogelijk in te vullen. Doch, deze tussenkomst van de notaris is niet noodzakelijk.

De aangifte moet een hele reeks gegevens bevatten. We sommen er hier enkele belangrijke op:

- de identiteit van de aangevers en van de overledene,

- de identiteit van alle erfgenamen,

- plaats en datum van het overlijden,

- het actief en passief van de nalatenschap,

- een correct adres waar alle briefwisseling kan toekomen.

Het is uiteraard belangrijk dat de aangifte zo correct mogelijk wordt ingevuld en dit om later boetes te vermijden. Deze boetes kunnen worden opgelegd indien men denkt dat de aangever bepaalde elementen niet heeft ingevuld om op die manier successierechten te ontduiken!

Door wie moet de aangifte van nalatenschap gebeuren?

Indien het gaat om een Rijksinwoner die gestorven is, dan zal de aangifte moeten gebeuren door de erfgenamen, de algemene legatarissen en begiftigden op het kantoor der Successierechten binnen welk gebied de overledene zijn laatste fiscale woonplaats had.
Gaat het om een niet Rijksinwoner dan moet de aangifte gebeuren door de erfgenamen, legatarissen of begiftigden van de in België gelegen onroerende goederen (dit is bijvoorbeeld een woning, een perceel grond…) en dit op het kantoor der Successie van het gebied waarin deze goederen gelegen zijn.

De begrippen “Rijksinwoner” en “niet Rijksinwoner”

Daar het begrip Rijksinwoner en niet Rijksinwoner zeer belangrijk is bij de aangifte van de nalatenschap, maar ook bij het later betalen van de successierechten, zetten we uiteen wat precies met deze termen bedoeld wordt.

Een “Rijksinwoner” is elke persoon (man of vrouw) die op het ogenblik van zijn overlijden in het Rijk (in België), zijn domicilie heeft of er de zetel van zijn vermogen heeft gevestigd.

Indien men het heeft over “domicilie”, dan denkt men onmiddellijk aan de plaats waar iemand gedomicilieerd is en dus ingeschreven is in de bevolkingsregisters. Bij de successierechten ligt dit echter anders: hier wordt bedoeld de effectieve, feitelijke en werkelijke woonplaats van de rijksinwoner. Dit hoeft hier dus niet per se de plaats te zijn waar de rijksinwoner in de bevolkingsregisters is ingeschreven. Binnen deze successierechten spreekt men dan ook eerder over de “fiscale woonplaats”.

De “zetel van het vermogen” betekent de plaats van waaruit de overledene zijn goederen beheerde en waar hij zijn bedrijvigheid uitoefende.

Een niet Rijksinwoner heeft zijn domicilie of de zetel van zijn vermogen in het buitenland (dus niet in België). Daarenboven speelt de nationaliteit geen enkele rol bij het nagaan of iemand al dan niet een Rijksinwoner is. Zo zal bijvoorbeeld een Spanjaard die in België woont en van daaruit zijn goederen beheert, aanzien worden als een Rijksinwoner.

Een Belg die overlijdt in Spanje waar hij met zijn gezin al jarenlang leefde en werkte, is een niet Rijksinwoner.

In de praktijk is het een feitenkwestie of iemand al dan niet een Rijksinwoner is. Het is op het ogenblik van het overlijden dat zal nagegaan worden of iemand een Rijksinwoner is of niet.

Om na te gaan of iemand nu een rijksinwoner is of niet, zal de overheid allerlei concrete en feitelijke omstandigheden gaan onderzoeken. Zo zal iemand die slechts tijdelijk in het buitenland verblijft, toch een Rijksinwoner blijven. Een Belg die geregeld voor langere periodes naar het buitenland moet voor zijn werk, maar geregeld terug naar zijn familie in België komt, zal ook een Rijksinwoner blijven.

Waar moet de aangifte van nalatenschap gebeuren?

Is de overledene een Rijksinwoner dan zal de aangifte moeten ingediend worden in het registratiekantoor van de plaats waar de overledene zijn laatste fiscale woonplaats had.

Gaat het om een niet Rijksinwoner dan zal de aangifte moeten gebeuren op het registratiekantoor van de plaats van de ligging van de in België gelegen onroerende goederen waarover de overledene beschikte. Zijn er meerdere onroerende goederen die dan ook nog eens in verschillende plaatsen gelegen zijn, dan zal het registratiekantoor van de plaats van het goed met het hoogste federaal kadastraal inkomen bevoegd zijn.

Wanneer moet de aangifte van nalatenschap gebeuren?

De termijnen om de aangifte van nalatenschap te verrichten hangen af van de plaats van het overlijden. De termijn bedraagt vijf maanden vanaf de datum van overlijden, als de persoon is overleden in België; zes maanden als de persoon overleden is in een ander Europees land en zeven maanden als de persoon overleed in een land buiten Europa .

En wat nu met de Successierechten?

In België is het zo dat vanaf het ogenblik dat iemand sterft, zijn erfgenamen bepaalde belastingen zullen moeten betalen op de goederen die ze zullen erven. Dit zijn de “successierechten”. Het bedrag van de belasting zal afhangen van de verwantschap die men heeft met de overledene en de hoegrootheid van het deel dat geërfd wordt door de erfgenaam.

Wat betreft nu de te betalen successierechten moet een onderscheid gemaakt worden tussen een Rijksinwoner en een niet Rijksinwoner. Elke Belgische Rijksinwoner moet successierechten betalen op zijn nalatenschap, ongeacht waar zijn goederen zich bevinden. De niet Rijksinwoner (die zijn domicilie in het buitenland heeft en dus niet in België), zal te maken krijgen met een speciale soort successierechten, nl “het recht van overgang bij overlijden”. Een dergelijke erfenis ondergaat alleen een belasting op de onroerende goederen van de overledene voor zover deze gelegen zijn in België.

Solange Tastenoye

Juriste