You love it, or you hate it

Japan wordt Jakarta
Niet dat het buitenlands avontuur helemaal uit het niets kwam. Zeker niet als je weet dat zowel Dominique als zijn echtgenote japanologen zijn. “Het was een droom om een tijdlang in Japan te werken. Maar toen ik het plan opvatte om in het buitenland aan de slag te gaan, was de post niet vrij. Japan ging dus de koelkast in en de keuze viel op Jakarta, vooral omdat het een Aziatische bestemming is. Maar denk niet dat je als japanoloog veel weet over Indonesië. Afgezien van het feit dat het een voormalige Nederlandse kolonie is, wist ik niets van het land.” Vandaag is dat anders en biedt Dominique ons een blik op zijn leven in Jakarta. “Maar wat ik vooral leerde, is Vlamingen vormen slechts een fractie van de buitenlanders in Jakarta. Het zijn natuurlijk vooral Nederlanders die er de dienst uitmaken. “Een verschillende appreciatie van ons Vlamingen tegenover de Nederlander met zijn koloniale achtergrond zie ik niet. Indonesiërs zijn niet al te veel bezig met het verleden. Onze noorderburen zijn in het land trouwens bijzonder actief, ondanks hun verleden. Verrassend veel Indonesiërs spreken ook Nederlands. Niet enkel de oude generatie maar ook de jongere. Dat het Nederlands er erg goed onthaald wordt en door velen gesproken wordt, geeft ons avontuur toch een extra dimensie. Niet dat je in Jakarta niet als buitenlander leeft, toch wel hoor. Zelfs in de centrale wijken, waar al eeuwenlang buitenlanders rondlopen, val je nog op. Vlaamse gezinnen met jonge tieners zijn er op één hand te tellen en met hen maakten we dadelijk kennis. Terstond werden wij opgenomen door de expatgemeenchap. Kinderen zijn zeker een ankerpunt om contacten te leggen.”

Big Durian
Leven in Indonesië is niet altijd even evident. Het is een ontwikkelingsland en Jakarta is een grootstad, een miljoenenkampong. “De stad heeft dan ook hier en daar een troosteloze aanblik. De luchtvervuiling is zorgwekkend, de vuilnisbergen groeien standvastig en vele mensen moeten het zonder goede riolering doen. Jakarta wordt hierdoor de big durian genoemd. Een durian is een grote en bijzonder stekelige vrucht die heel hard stinkt. Vele mensen haten de vrucht en je hebt ook geoefende handen nodig om ze te openen. Net als de vrucht ruikt Jakarta verre van fris en wat betreft de smaak geldt hetzelfde: you love it, or you hate it! Maar eens je de vrucht proeft, kan die bijzonder lekker en verslavend zijn. Het is zo voor de Indonesiërs, maar nog meer voor expats en buitenlanders: je houdt van Jakarta of je wil er zo snel mogelijk weg.” Het is een hectische metropool waar veel op z’n beloop wordt gelaten. De stad bestaat uit met elkaar vergroeide dorpjes, de zogenoemde kampongs. Hier woont 90% van de bevolking van Jakarta. Vanuit de kampongs rijzen de flatgebouwen omhoog en drukke snelwegen doorsnijden de wijken. De stad heeft geen centrum en alles staat kriskras door elkaar: luxe appartementen vind je naast de sloppenwijken.”
“Maar de positieve kanten wegen nog steeds door. Het land heeft een rijke cultuur, vriendelijke mensen, heerlijk eten en een tropisch klimaat. De ergernis van de files probeer je moreel naast je neer te leggen. Je houdt je in de wagen bijvoorbeeld bezig met lectuur. Aan de luchtvervuiling ontsnap je door eens om de tien dagen de bergen in te trekken of naar zee te gaan. Ook de schrijnende armoede, weegt op je. Je moet je daar enerzijds overzetten, zonder anderzijds je ogen te sluiten of onverschillig te worden.” Dat Dominique in Jakarta gestationeerd is, is logisch. Het is het belangrijkste beslissingscentrum. Ook de tweede en derde grootste stad bevinden zich op het eiland Java. Het staat slechts voor zes procent van het landoppervlak, maar het vertegenwoordigt wel het grootste deel van het BNP en ongeveer de helft van de totale bevolking.”

Vlaamse poort tot Indonesië
Dat maakt het ook voor Vlaamse ondernemers en bedrijven zo boeiend. Wie opportuniteiten zoekt, richt zich voornamelijk op Jakarta, met fabrieksbezoeken en dergelijke. Alles ligt min of meer in de buurt. Dat maakt de organisatie van contactdagen en prospectiebezoeken natuurlijk gemakkelijker. Ik ontvang KMO’s uit de meest diverse sectoren: van chocolade over ingewikkelde software tot diamanten. Bedrijven die prospecteren in China en India zullen gemakkelijker eens overkomen. Ook exportmanagers die al een tijdlang actief zijn in Zuidoost-Azië zullen vanuit Singapore of Bangkok eens overvliegen. Alleen al in die zin is het belangrijk dat er na vijf jaar afwezigheid opnieuw een vertegenwoordiger van FIT aanwezig is. Dat genereert onmiddellijk een zekere belangstelling. Indonesië wordt opgewaardeerd.”
“Dat is ook goed nieuws voor de Vlaamse zakengemeenschap in Jakarta, waarvan ik veel steun kreeg. Zij ervaren het als een erkenning dat Indonesië belangrijk wordt geacht. De verwachtingen daaromtrent liggen hoog. Zij beseffen dat mijn activiteiten zich niet beperken tot Belgische bedrijven die willen actief zijn in het land, maar dat ik mij ook richt tot diegenen die reeds aanwezig zijn. Omdat ik geen Waalse noch Brusselse collega heb in Indonesië, ben ik bevoegd voor de drie regio’s. De ambassadeur organiseerde bij mijn aankomst een receptie, waar ik mezelf kon voorstellen. Met een volle zak naamkaartjes trok ik huiswaarts en kon onmiddellijk starten. Het ging erg snel. Ik kreeg ook een prinselijke missie over de vloer, die mijn werk de voorbije twee jaar domineerde. Maar ik heb allesbehalve het gevoel dat mijn werk af is, dus laat mij nog maar even blijven”, lacht Dominique. “Zo’n missie opent echt deuren, alleen al in de voorbereiding. Want op dat moment leg je zeer interessante contacten met ministeries en dergelijke, die na afloop zeer gemakkelijk kunnen gerecycleerd worden voor nieuwe contacten en prospecties.”

Best kept secret
In verschillende onderzoeken wordt Indonesië bestempeld als the best kept secret in Asia. “Doordat men steeds over India, China en Japan spreekt, is het inderdaad een beetje een verborgen economie. Achter deze drie is het wel de grootste economie van Azië en qua bevolkingsaantal het vierde grootste land ter wereld. Het behoort ook tot G20 (een groep van 19 landen met de grootste nationale economieën en de Europese Unie) en Next 11 (groeimarkten die algemeen beschouwd worden als de economische toppers van morgen). Indonesië is ook één van die landen dat het best weerstand bood aan de huidige economische crisis en dat jaar na jaar een groei manifesteert in de meest uiteenlopende sectoren. Indonesië een threat or treat? Die vraag beantwoorden we voor Vlaamse ondernemers. Grote spelers als Bekaert, Delhaize, DesleeClama, Pauwels Trafo, Sioen of een aantal meubelbedrijven en organisaties uit de palmoliesector hoef je echter al lang niet meer te overtuigen.”
“De troeven voor Vlaamse bedrijven blijven in eerste instantie de lage lonen. Dat is nog steeds een drijfveer, want ze trekken hun productie zeker niet terug, integendeel, ze breiden uit. Maar daarnaast zie je ze zich tevens richten op de interne markt, wat oorspronkelijk zeker niet de bedoeling was. Indonesië is een grote producent van grondstoffen en Belgische bedrijven leveren ook toe aan lokale ondernemingen: zo produceert Bekaert de staaldraad voor de lokale bandenbedrijven. Indonesië heeft daarenboven een groeiende middenklasse die zich steeds meer kan veroorloven.

Vlaams sociaal weefsel
Dominique vertoeft niet alleen in Jakarta, maar met zijn echtgenote Valerie en hun drie kinderen van dertien, acht en zeven jaar oud. “In eerste instantie zetten zij hun school in het verre buitenland in het Nederlands door. Ondertussen gaan ze naar een Britse school, omdat het toch een meerwaarde biedt in combinatie met Nederlandse lessen. Ik denk dat het deels eigen is aan een ontwikkelingsland dat landgenoten gemakkelijk samenklitten. Heb je daarnaast nog schoolgaande kinderen, dan verloopt de integratie bijna vanzelf, want aan de schoolpoort word je onmiddellijk en welwillend opgevangen door andere ouders. Er zijn ook heel wat activiteiten voor partners van expats, want velen onder hen hebben geen voltijdse baan. Die extra tijd wordt ook in de kinderen geïnvesteerd, voor wie het natuurlijk een grote aanpassing is.”
Vlamingen bevinden zich niet in groten getale in Indonesië, maar ze zijn er dus wel. Niet enkel op Java, maar ook bijvoorbeeld op Bali. “Ik sprak met VIW-vertegenwoordiger Rudy Kerremans die het idee genegen is om structureel hulp te bieden aan (toekomstige) Vlaamse residenten, waarvan wij de indruk hebben dat ze met bepaalde illusies komen. Hen bijstaan komt meestal neer op het doorprikken van ballonnetjes, maar bij wie heel plots zijn hart verloor, aan Bali bijvoorbeeld, is dat noodzakelijk. Wie plots zijn hart verliest aan Bali reageert wel eens impulsief, waardoor men onvoldoende stilstaat bij de gevolgen daarvan bij het oprichten van een bedrijf of de aankoop van gronden of gebouwen. Dan heb ik het nog niet over het verschil in omgangsvorm tot en met het huwen van een lokale vrouw. Daarom vatten we met enkele mensen het plan op om onze expertise te bundelen en aan te bieden aan de lokale Vlaams-Belgische gemeenschap. Vooral beslissingen ingegeven door de liefde, hebben zo hun risico. Wie een Indonesische huwt, huwt vaak een hele familie. Als blanke wordt je immers aangezien als succesvol en rijk, en verwacht men bijvoorbeeld dat je ook de zus van de echtgenote helpt met het betalen van de schoolrekeningen. Het blijft een ontwikkelingsland, met een groot contrast tussen de haves en de have nots.”