Vrouw met een missie, Biologe Els Vermeulen bestudeert walvissen en dolfijnen in Patagonië

“Rijk zal ik er niet van worden, maar ik zal ten minste kunnen zeggen dat ik geprobeerd heb om mijn droom te vervullen”

Biologe Els Vermeulen woont in het zuiden van Argentinië om onderzoek te doen naar het gedrag en de levensomstandigheden van walvissen, dolfijnen en andere zeezoogdieren. Ze moest er veel voor opgeven en leeft heel bescheiden, maar zelfs dat kon haar niet tegenhouden in haar strijd voor het behoud van deze diersoorten.

“Als kind al was ik erg gebiologeerd door walvissen en dolfijnen. Vraag me niet waarom maar op de één of andere manier voelde ik mij er erg toe aangetrokken. Mijn kamer hing vol posters en foto's van zeezoogdieren. Bovendien heb ik zelf ook altijd aan synchroom zwemmen gedaan. De liefde voor water en alles wat daarmee samenhing, was in mijn kindertijd altijd aanwezig. Ook bij mijn grote zus trouwens, maar bij mij is het blijven hangen, bij haar niet. Mijn keuze om aan de universiteit biologie te studeren, kwam dan ook niet zomaar uit de lucht vallen. Van in het begin heb ik gezegd dat ik graag ooit met zeezoogdieren wou werken. Dat ik daarvoor naar het buitenland zou moeten, was evident, maar dat ik uiteindelijk zo ver zou terechtkomen, had ik nooit gedacht.”

“Zeezoogdieren zijn zo mystiek. Je kunt urenlang naar het water zitten staren, niets zien en dan plots een walvis van zestien meter voor je neus zien opdoemen. Fantastisch!”

“Via de VUB kreeg ik de kans om mijn thesis te maken in Patagonië, het meest zuidelijke punt van Argentinë. En eigenlijk ben ik er gewoon blijven plakken. In het begin was ik een beetje bang. Toen ik op het vliegtuig stapte, had ik voor de eerste keer het gevoel dat ik zou gaan doen wat ik altijd gedroomd had. En eigenlijk mocht dat niet mislukken, want een plan B was er niet. Maar ik was meteen verkocht. Twee maanden lang heb ik walvissen bestudeerd en vooral de invloed die aanvallen van meeuwen op walvissen hebben. Meeuwen eten namelijk het vet weg van de rug van walvissen en dat heeft veel gevolgen voor de walvissen die zich klaarmaken voor de migratie naar Antarctica. Ik vond het allemaal geweldig. Zeezoogdieren zijn zo mystiek. Je kunt urenlang naar het water zitten staren, niets zien en dan plots een walvis van zestien meter voor je neus zien opdoemen. Fantastisch! Bovendien zijn het heel charismatische dieren. Dolfijnen zijn erg actief en dynamisch, walvissen zijn eerder traag, maar toch verfijnd. Als ik er naar kijk, krijg ik altijd kriebels in mijn buik!”

“Minstens vier uur per dag observeren we samen walvissen en dolfijnen. Het zijn de mooiste uren van de dag, ook al zien we soms helemaal niets.”

“Na die twee maanden onderzoek voor mijn thesis ben ik naar België teruggekeerd om mijn studies af te werken. Daarna ben ik onmiddellijk weer verrtrokken. Ik wou geen dag langer wachten om mijn doctoraatsaanvraag te kunnen voorbereiden. Ik wou verder met het onderzoek in Patagonië. En eigenlijk was het alsof het allemaal zo moest zijn, want ik leerde er totaal onverwacht de man van mijn leven kennen. Alejandro was dierenarts in Buenos Aires. Toen ik aan een verlaten strand de zuidkapers – dat zijn de grootste walvissen ter wereld - wou gaan tellen, stond hij net zeeolifanten te observeren. Van het één kwam al gauw het ander en een week later was het koekenbak (lacht). We delen dezelfde passie voor zeezoogdieren en dezelfde dromen. Minstens vier uur per dag observeren we samen walvissen en dolfijnen. Vanop de kust, een boot of vanuit een vliegtuigje. De één bestudeert, de ander maakt foto's. Het zijn de mooiste uren van de dag, ook al zien we soms helemaal niets.”

“Tegelijkertijd proberen we de plaatselijke bevolking te overtuigen van het belang om de zeezoogdieren te beschermen. Voor Patagoniërs zijn dolfijnen geen zoogdieren, maar gewoon vissen. Omdat ze vis stelen, gooien vissers soms stenen naar hun kop.”

“Omdat de aanvraag voor een doctoraatsstudie nog altijd niet is goedgekeurd, hebben we vorig jaar een eigen centrum opgericht: Marybio. Zo bouwen we zelf een aantal projecten uit: één daarvan is het bestuderen van de tuimelaars, de meest bekende dolfijnen. Zij zijn in deze streek het meest bedreigd. De laatste tien jaar is hun verspreidingsgebied enorm afgnomen. Doordat we hen herkennen aan de individuele littekens op hun rugvin zijn we erin geslaagd een identificatiecatalogus te maken van vierenveertig dolfijnen. Elke dolfijn kreeg een letter en een nummer en we hebben gevraagd aan kinderen van een plaatselijke school om elke dolfijn een naam te geven. Op die manier kunnen we de dolfijnen makkelijker bestuderen, bepalen hoe belangrijk dit gebied voor hen is en wat precies de gevolgen zijn van de toenemende menselijke activiteiten in de regio. Het toerisme stijgt hier immers heel erg. Gelukkig is er in San Antonio nog maar één tour operator met één boot, maar op Valdez, een schiereiland 250 kilometer verder, varen elke dag zes tour operators met twaalf boten uit op zoek naar walvissen en dolfijnen. We zouden met het onderzoek de overheid voor een stuk willen sensibiliseren en hen aansporen voor een doordachte regelgeving, nu het nog kan. Want ongebreideld toerisme verstoort het leven van de dieren. Tegelijkertijd proberen we de plaatselijke bevolking te overtuigen van het belang om de zeezoogdieren te beschermen. Voor Patagoniërs zijn dolfijnen geen zoogdieren, maar gewoon vissen. Omdat ze vis stelen, gooien vissers soms stenen naar hun kop.”

“Wat wij doen, is misschien maar een druppeltje in de oceaan, maar die oceaan zou zonder dat druppeltje niet dezelfde zijn.”

“Hier en daar zien we al kleine lichtpuntjes. Mensen beginnen ons spontaan op te bellen om te zeggen dat ze ergens een walvis of dolfijn gezien hebben. Of dat er een dode zeeleeuw is aangespoeld. Maar het is een werk van lange adem. Wat wij doen, is misschien maar een druppeltje in de oceaan, maar die oceaan zou zonder dat druppeltje niet dezelfde zijn. Bovendien is Argentinïe politiek een moeilijk land en de mentaliteitswijziging gaat heel traag. Gelukkig is mijn vriend zelf een Argentijn, anders zou het voor mij nog veel moeilijker zijn om iets gedaan te krijgen. Soms krijg ik wel eens de opmerking dat er toch ook milieuproblemen genoeg zijn in Europa. Dat is natuurlijk wel waar, maar mijn liefde gaat echt uit naar deze dieren. Op dit moment is er een groot probleem op vlak van behoud van de zeezoogdieren en de natuur en ik wil graag mijn steentje bijdragen, hoe klein het ook is. Ze zijn schoon genoeg om beschermd te worden. ”

“Dat ik er één en ander voor moet opgeven, neem ik er graag bij. Naast het veldwerk en de observaties komt er vaak nog eens tien uur computerwerk kijken. Gegevens invullen en analyseren, subsidies vinden. Vierentwintig uur op vierentwintig, zeven dagen op zeven. Vooral de zoektocht naar geld en subsidies is zwaar. Elke maand vliegen we één keer om de walvissen vanuit de lucht te kunnen tellen. Samen met de benzine voor de boot is dat onze grootste kost. We mogen wel eens gratis mee met een vissersboot, maar die varen meestal naar plekken die voor ons minder interessant zijn. Om dat te kunnen betalen, schrijven we projecten uit die we sturen naar internationale organisaties en bedrijven en gaan we op zoek naar sponsoring en subsidies. Vanuit België zijn er al een zestig leden die ons steunen en die we informeren over ons werk. Tot nog toe lukt het allemaal, maar zonder reserve. Sparen is niet voor meteen.”

“We hebben geen elektriciteit, stromend water of gas en komen rond met 150 euro per maand. Rijk zullen we er in ieder geval niet van worden, maar dat interesseert ons niet.”

“Natuurlijk mis ik België en mijn familie enorm. Ik kom maar één keer om de twee jaar naar huis, meer is financieel niet haalbaar. En mijn ouders komen ook om de twee jaar, zodat we elkaar toch minstens één keer per jaar zien. In de zomer wonen we in een caravan op het strand, in de winter huren we een huisje. We hebben geen elektriciteit, stromend water of gas. En we komen rond met 150 euro per maand, al is het leven hier ook veel goedkoper dan in België. Rijk zullen we er in ieder geval niet van worden, maar dat interesseert ons niet. We zullen ten minste kunnen zeggen dat we geprobeerd hebben om onze droom te verwezenlijken.”

Wil je Els en Marybio steunen? Meer info vind je op www.marybio.org