Greet ontmoette haar Chinese man 30 jaar geleden aan de universiteit. Zij huwden en verbleven sinds 1990 regelmatig voor langere periodes in Shanghai. In 1995 startte haar man zijn eigen bedrijf in Shanghai en in 1998 werd deze stad hun thuishaven. Zij maakten het ontwaken van deze slapende reus van dichtbij mee. Vandaag beseft Greet welke unieke gebeurtenis ze meemaakte. Om een beeld van deze aan een supersonische snelheid veranderende maatschappij te krijgen, vertelt ze aan de hand van enkele cijfers wat de gevolgen van die enorm snelle veranderingen zijn voor het dagelijkse leven.

In de jaren’ 90 stond één van de zes bouwkranen ter wereld in Shanghai.

Toen wij in 1998 ons appartement introkken, was het alsof onze straat aan het eind van de wereld lag. Geen auto’s, geen mensen (alleen illegale autowassers): kortom, een oase van rust in het drukke Shanghai. Aan de overkant lag een groot stuk braakland, netjes ommuurd. Mijn grootste angst toen was dat ze die groene plavei zouden bebouwen. Op zekere avond was het zover: drie grote graafmachines groeven het terrein af. Dit gebeurde ‘s nachts omdat de vrachtwagens die de afgeschepte aarde vervoerden tijdens de dag de stad niet in mochten.

Na het gelijkleggen van de grond werd het hele terrein afgestapt door enkele Boeddhistische monniken. Zij onderzochten de feng shui of hoe de blokken het best werden neergezet om geen ongeluk te brengen. Na het opzetten van de bouwvakkerhuisjes werd er met de ruwbouw gestart. Veiligheidsregels werden wel degelijk gerespecteerd: d.w.z. iedereen droeg een helm, wat toen echt niet evident was. Na anderhalf jaar stonden er vier chique appartementsgebouwen en kenden onze twee dochters het volledige bouwjargon.

Alles werd netjes afgewerkt, het hek werd mooi geverfd, alleen het afval moest nog weggevoerd worden. En dan gebeurde het onvoorstelbare. In het nieuw geplaatste hek werd een opening gemaakt en een graafmachine begon een grote put te graven. En daar verdween alle afval in. Ijzer, loden buizen, grote betonnen platen, hopen bakstenen, pvc buizenkarton, rieten platen…wat je maar bedenken kan, het ging de put in. Zo werden er drie grote putten gevuld waarboven daarna de mooie tuin van het wooncomplex werd aangelegd. En ik mijn dochters maar leren om geen papiertjes en lege blikjes op de grond te gooien want dat was slecht voor het milieu!

De Chinese bevolking groeide van 1.236.260.000 inwoners in 1997 naar 1.321.290.000 in 2007. Het officiële inwonersaantal van Shanghai van 13.340.000 in 1990 naar 18.580.000 in 2007.

Onze dochters, Hanna en Elisabeth, waren vijf en één jaar oud toen we verhuisden naar Shanghai. Elk uitstapje in de buurt of naar het centrum van Shanghai was een avontuur. Zij liepen dan ook altijd alleen voor mij op straat, want een handje geven vonden zij te beperkend. Daar er toen nog niet zoveel westerlingen waren, keken de Chinezen op straat hun ogen uit. Vooral de boeren die van het platteland kwamen om dit nieuwe Shanghai op te bouwen (er kwamen ongeveer 5 miljoen boeren van het platteland in de bouwsector werken) konden hun ogen niet geloven.

De meesten hadden nog nooit een westerling gezien dus kwamen ze voelen aan de huid van onze dochters, die zo wit was, en voelen aan hun haar, dat zo zacht was. Zij waren net filmsterren op straat. Continu moest ik stoppen om hen te laten fotograferen. Hun hele kleine kinderleven hebben zij zo rondgelopen in Shanghai. De bevolking van Shanghai is in de loop van de jaren bijna verdubbeld en wat merk ik? Als ik nu met Hanna (16jaar) en Elisabeth (12jaar) op Nanjing Road, de grootste winkelstraat van Shanghai, ga wandelen geven zij me zelf een hand of een arm om me niet kwijt te raken. Want er zijn volgens hen dan toch wel héél veel mensen. En dit geeft me dan toch een beetje een omgekeerde wereld gevoel.

Het aantal auto’s steeg in tien jaar tijd van 490 000 naar 4.800.000. Van één metrolijn in 1995 naar elf voor de Wereldexpo in 2010.

In 1990 doorkruiste ik Shanghai op de fiets tussen miljoenen andere fietsers. Heel af en toe kwam je eens een auto of een taxietje tegen. Met het uitbouwen van de infrastructuur, binnen- en buitenring en elevated highways, steeg in een recordtempo het aantal auto’s. Het stadsbestuur beseft goed dat deze stad niet meer kan functioneren wanneer iedereen een auto koopt. Daarom worden de kentekens per opbod geveild. De recordprijs voor een Shanghainese nummerplaat bedraagt ondertussen zo’n 53.000 yuan (5.300 euro).

Van deze kentekens wordt per maand een beperkt aantal aangeboden, ongeveer een zevenduizendtal. Dit is geen probleem voor de creatieve Chinezen want ze gaan dan een nummerplaat buiten Shanghai kopen. Die is goedkoper en daarmee mag je buiten de spitsuren ook op de highway rijden. Desondanks deze maatregelen en de nog altijd zeer hoge prijs die je voor een wagen betaalt, is het niet meer aangenaam om met de auto te rijden. Als je je dagplanning maakt en je wil die dag van Puxi naar Pudong (van de rechter- naar de linkeroever) dan moet je daar toch zeker twee uren voor incalcureren. Je hoort het dan ook van de meeste expats die reeds zeer lange tijd in Shanghai wonen: ‘Het is niet leuk meer’.

‘Ren tai duo, qiche tai duo’ (te veel mensen, te veel auto’s) zijn mijn meest uitgesproken zinnen het voorbije jaar. De werking van de Vlis (Vlamingen in Shanghai) is er ook door veranderd. Vroeger kwamen de weinigen die in Pudong woonden met alle plezier naar Puxi om aan de Vlis-activiteiten deel te nemen. Nu heb je een Pudong-groep en een Puxi-groep en is het moeilijk om echt iedereen nog bij elkaar te krijgen. Gewoon omwille van het verkeer. Het hoeft dan ook niet gezegd dat de overheid in een recordtempo het openbaar vervoer aan het uitbreiden is. In 1995 was ik één van de gelukkigen die metrolijn nummer één mocht uitproberen. Vandaag zijn er acht metrolijnen en in april 2010, voor de opening van de Wereldexpo, moeten er elf lijnen met in totaal zo’ vierhonderd kilometer in gebruik zijn.

Voeding is de belangrijkste industrie in China. In 2007 werd in China zomaar even 1,235 biljoen RMB uitgegeven in restaurants.

Voedsel is en blijft essentieel voor een Chinees. Als ze elkaar begroeten zeggen ze ook meestal ‘Ni chi guo fan le ma?’ oftewel ‘Heb je al gegeten?’ In 1990 moest je echt zoeken naar een goede eetgelegenheid in Shanghai. Vaak belandde ik dan met Chinese vrienden in een klein, beschimmeld, aftands kamertje waar je – volgens hen dan toch - fantastisch goed kon eten. En dit was inderdaad zo, als je erin slaagde de rondlopende kakkerlakken te negeren.

Momenteel zijn er naar schatting dertigduizend restaurants in Shanghai, een mix van de diverse Chinese, Braziliaanse, Thaise, Japanse, Indiase en Westerse keukens. Velen van hen zijn gevestigd in overdadig versierde eettempels waar drieduizend mensen tegelijk hun maaltijd kunnen nuttigen! De voorbije jaren heb ik dan ook niet veel zelf gekookt. Als je Chinese vrienden ‘gezicht’ wil geven, dan vraag je ze mee uit naar een goed Chinees restaurant, waar je dan de beste hapjes bestelt, van kippenpoten, schildpad tot slang. Allemaal om het lekkerst klaargemaakt.

En dan is er uiteraard een overvloed aan welbekende fastfoodrestaurants. Voor de jonge generatie geen geschenk. De meeste kinderen worden immers opgevoed door de grootouders. Zij hebben de hongersnood overleefd en willen hun kleinkind dus alles geven wat ze maar kunnen. Onze hulp in huis, Ayi, werd grootmoeder. Regelmatig vroeg ik naar de kleinzoon. Toen hij twee jaar oud was , hoorde ik dat hij alleen maar Mc. Donalds wilde eten. Haar dochter ging daar elke dag met haar kind eten, want iets anders wilde hij niet eten. Zij verdiende goed geld en dacht echt dat zij haar kind nu het beste van het beste kon geven: echt westers eten.

Met hand en tand heb ik onze Ayi proberen bij te brengen dat wij westerlingen thuis echt wel wat anders eten dan fastfood: o.m. groenten, vlees en vis. Ze begreep me al helemaal niet, toen ik haar zei dat de originele Chinese keuken, met veel groenten, vis, sojaproducten, echt de gezondste keuken ter wereld is. Telkens ze me heel gelukkig kwam zeggen dat haar kleinkind zo rond en dik was, voelde ze zich beledigd als ik zei dat het heel erg ongezond was. Het hoeft niet gezegd dat het aantal obesitaspatiënten bij de post-hongersnood generatie angstwekkend snel groeit.

In Shanghai vind je: de snelste trein ter wereld (Maglev) 500 km/u; de Jin Mao Tower 421m hoog (in 1999 het vierde hoogste gebouw van de wereld); het World Finance Center 492m hoog en het derde hoogste gebouw van de wereld.

Drie jaar geleden had ik een vlammende discussie met een van mijn beste Nederlandse vriendinnen. Ik beweerde dat de Pearl Tower (de TV-toren), met zijn drie bollen het symbool van het nieuwe Shanghai, er in 1990 reeds stond, wat zij met vuur tegensprak. Aij had gelijk. De bouw van de toren begon in 1991 en was voltooid in 1995. Het is de hoogste toren in de Volkrepubliek China met een hoogte van 468m. Toen Shanghai in 1992 van de overheid in Beijing groen licht kreeg om de stad te “moderniseren” had niemand kunnen denken dat dit in zo’n recordtempo zou gebeuren.

Vanaf 1995 moest je vier keer per jaar een nieuw stadsplan kopen, wilde je de weg blijven vinden. Want straten verdwenen, nieuwe straten werden aangelegd, woonblokken verdwenen, nieuwe wolkenkrabbers, steeds maar hoger, werden opgetrokken. Dat deze bouwwoede heel het sociale leven grondig heeft doorheen geschud hoeft geen betoog. Wat de werkelijke impact ervan is, zal maar binnen een twintigtal jaar beseft worden.

Sinds september 2009 woon ik omwille van de verdere studies van onze dochters terug in België. En ik val hier van de ene verbazing in de andere. Het meest verbaast mij echter de hele heisa rond de Lange Wapper brug. Komende van zo’n groeiende stad, heb ik echt iets van ‘Waar maken de mensen zich hier nu druk om. Vooruitgang vraagt altijd een prijs’.

Bron van de cijfergegevens: China by numbers 2009, China Economic review Publishing

Info: http://vlis.taxvista.com

geschreven door: Greet Ickx voormalig VIW vertegenwoordigster Shanghai