Voor alles, voor iedereen

Elkeen die in het buitenland woont of werkt, krijgt ermee te maken: met de consulaire dienst van een ambassade. Er is echter maar één Ida Verlinden. Het métier zit in haar vingers. De hang naar de wereld en de mensen drijft haar al een leven lang voort. Ze gaf zich als consul altijd voluit, voor alles, voor iedereen. Ze bleef zelf ook niet van tegenslagen gespaard. Ook dat maakt van Ida Verlinden een grote dame. Een portret, bijna een ode.

Een consulaat fungeert als gemeentedienst voor Belgen in het buitenland voor alle aangelegenheden die verband houden met nationaliteit, burgerlijke stand, notariële akten, legalisaties, paspoorten, identiteitskaarten en verkiezingen. Een consul verleent ook bijstand aan landgenoten die in het buitenland in moeilijkheden zijn geraakt: toeristen, Belgen in gevangenschap, ouderontvoering...  Ida Verlinden is één van de meest menslievende, sociale, vrijgevige en medelevende consuls die België ooit op missie zond. Een alom bekend figuur in alle steden waar ze op post was. Van jongsaf zat het reizen naar verre landen haar in het bloed. Vandaag is ze 65 en geniet van de rust.

Encyclopedie

Ida's leven is er één om in te kaderen, of beter om in een kast te zetten. Ieder land is een nieuw leven, zegt men wel eens in expatmiddens. Sommige mensen schrijven een biografie. Maar met al Ida's levens komt men gemakkelijk aan een encyclopedie. Van land naar land, van continent naar continent. "Ik ben in veel landen op post geweest, maar er zijn nog veel witte vlekken", grinnikt ze, terugkijkend op haar uitgebreide loopbaan.
"Ik werkte bij Ontwikkelingssamenwerking in Brussel, toen mijn directeur mij aanspoorde: 'Ida, wat doe jij hier? Jij moet naar het buitenland!'. Ik kende natuurlijk de mogelijkheden niet. In die tijd werd je óf regentes óf verpleegster. Hij zette me gelukkig op weg. Ik deed mijn examen, promoveerde en weg was ik. Voor mijn eerste missie kreeg ik de keuze tussen Tokyo, Boekarest en New York. Ik twijfelde geen seconde. Ik las geen Japans, sprak het niet, maar ik ging. Het was wel ver hoor, van Duffel naar Tokyo. Een cultuurschok, zeker in 1969, maar dat wou ik. Thailand, Venezuela, Ethiopië, opnieuw Thailand, Ecuador, Senegal, China, India, Zuid-Afrika, Zimbabwe en tenslotte opnieuw Zuid-Afrika zouden volgen."

Knip- en plakwerk

Ida's grootste troef is haar menselijke kant. "Ik was op post in Thailand tijdens de beginjaren van het sekstoerisme. Sommige mannen verloren alles: hun portemonnee, hun hart en hun ziel. Zij draaiden volledig door. Of ze belandden in de gevangenis wegens drugdelicten. Altijd werd er naar Ida gebeld. Gelukkig  gebeurde dat ook voor minder ernstige verhalen. Zo ben ik wellicht de enige die ooit paspoorten maakte op de luchthaven in Bangkok. De Sabenavluchten arriveerden om zes uur 's ochtends. En dan ging het er aan de douane vaak zo aan toe: 'Mijnheer, uw paspoort?' 'Alstublieft.' 'Dat is uw paspoort niet?' 'Ma, da was moane pas wel', vertelde hij dan later in het Antwerps tegen mij. Paspoort of identiteitskaart, er was wel eens verwarring. In Zaventem controleerde men destijds niet zo goed en zo belandde men mét identiteitskaart, maar zonder internationaal paspoort in Bangkok. Men mocht het land niet in, wat in principe neerkwam op rechtsomkeer maken."

Dat was echter buiten Ida gerekend. "Als men mij 's ochtendsvroeg belde, wist ik hoe laat het was en ging ik met alle paperassen, inclusief schaar naar de luchthaven en maakte daar ter plaatse de paspoorten. En de mensen gelukkig natuurlijk. Dat waren de jaren '70. De reizigers waren echt te goeder trouw. Ik heb dat altijd met veel liefde gedaan. Ik kreeg er ook veel voor terug. Men apprecieerde het. Andere tijden waren dat."

Manier van zeggen

"Een consulaat is een administratie en kent de regels. We weten hoe de vork aan de steel zit, maar er zijn verschillende manieren om de boodschap over te brengen. Je kunt mensen afsnauwen, maar als je vriendelijk bent, mag je meer zeggen. Dan wordt een negatieve boodschap gemakkelijker aanvaard. Want vanzelfsprekend kunnen consulaten niet alles oplossen. Wij dienen ons te houden aan de Belgische wetgeving en te handelen volgens de procedures van het ambtsgebied en volgens die van het internationaal recht . Maar zeggen dat je de mensen in het geheel niet kan helpen, is slechts de helft van de waarheid. Voor de meeste problemen zijn oplossingen. Ik zocht antwoorden. Ik keurde de situatie, waarin men verzeilde, niet goed, want ik was er mij terdege van bewust dat veel problemen konden vermeden worden door vooruitziend en voorzichtig te zijn."

"Wanneer komen landgenoten naar een ambassade of consulaat? Als ze problemen hebben. Voor een beleefdheidsbezoekje zie je ze niet hoor. Het is ook pas wanneer alle andere mogelijkheden zijn uitgeput dat men in principe consulaire bijstand mag inroepen. Dat neemt niet weg dat je landgenoten vriendelijk kan ontvangen. Velen zijn bang om een ambassade te betreden... de stuursheid aan de andere kant van het loket heeft daar zeker mee te maken. Vandaag is het veel beter, maar vroeger werden diplomaten onvoldoende gebrieft en opgeleid."

Ida de Indische

Ida vertoefde in heel wat exotische contreien. "Ik wou de Europese of Noord-Amerikaanse posten niet. Of zoals een ambassadeur me ooit vertelde: 'Ida, wil je carrière maken, dan moet je naar Parijs, Londen of Rome. Maar ben je ambitieus, dan mis je alle mooie posten.'  Die carrière hoefde voor mij niet, ik ging voor de posten met vele sociale aspecten. Omdat ik graag leef in de mengelmoes van culturen en religies. De hemel bestaat niet, maar als je je integreert en iedereen respecteert, dan komt de verdraagzaamheid je tegemoet. Taal is voor mij geen hindernis, voor de anderen wel, zo lijkt het. Je kunt zelfs met je handen of ogen praten: van zodra er de zin is om iemand te leren kennen, vallen de hinderpalen weg. Niet alle mensen zijn even open natuurlijk, maar als je doorzet, kan je mensen echt leren kennen."

Elke post bracht me iets bij. Aanvankelijk had ik iets tegen India. Ik vond het raar, sprak me moed in en ging toch. Ik deed mezelf beloven niet te klagen en het werd een prachtige ervaring. In het consulaire korps werd ik toen 'Ida de Indische' genoemd. Omdat ik altijd Indische kleding droeg en me steeds onder de Indiërs bewoog. Ik ervoer het altijd als een meerwaarde om me volledig onder te dompelen in de muziek, cultuur en culinaire specialiteiten. Als je leeft in een land moet je toch weten wat er omgaat? 'Onderweg zijn' vond ik ook op locatie belangrijk. Huisje, tuintje, kruisje,... neen bedankt."
Ida kwam per uitzondering twee maal in eenzelfde functie op dezelfde locatie terecht kwam. Dat had alles te maken met haar eigen strijd tegen kanker, die ze met veel moed overwon. "Ik word vaak geassocieerd met Zuid-Afrika, maar mijn band met India of Thailand is even groot. De mens verandert, door leeftijd, door levensomstandigheden. In Zuid-Afrika ben ik zwaar ziek geworden. Het land heeft me gered en zoveel geboden. Ik was er medisch aan gebonden. Het is een gemakkelijk land, exotisch, maar met een kwaliteitsvol leven. Mijn belangrijkste post mág ik het niet noemen, maar gezien mijn levensomstandigheden is het dat wel. Jammer dat het zover weg is. Al ga ik nog geregeld terug", knipoogt ze.

Populairste consul

"Ik was dol op mijn vak, in mijn ogen geen mannenbastion meer. Vroeger was dat misschien wel zo, maar ik heb er nooit moeite mee gehad. Ik deed mijn werk zo goed mogelijk en vond niet dat ik me extra diende te bewijzen. Ik moest het niet beter doen dan een man, wel even goed. Ik ben voor honderd procent vrouw gebleven, al moet je natuurlijk wel heel veel laten voor een carrière. Een familie opbouwen was in mijn tijd echt uitgesloten. Geen enkele man zou mij gevolgd zijn", lacht Ida. "Wat het moeilijkste is, aankomen of vertrekken? Ik zeg vertrekken. Aankomen is een uitdaging natuurlijk, maar vaarwel zeggen is ingrijpender."
In Kaapstad werd Ida definitief uitgewuifd en daar sprak men onomwonden over de populairste consul ooit. "Ik denk te mogen zeggen dat ik nederig ben, ik heb nooit veel gewild, maar dàt deed me plezier. We zijn allemaal maar mensen, en die erkenning deed me echt deugd. Een punt zetten achter mijn loopbaan was hard. Maar je moet rationeel zijn en als de leeftijd daar is, jezelf gunnen om nog wat van het leven te genieten. In België heb ik het soms moeilijk, maar dat probeer ik zo min mogelijk te tonen. Ik heb een eerder apart leven gehad, dat niet beter is dan dat van anderen, maar wel anders. Je kunt er met weinig mensen over praten. Velen zitten vast in hun eigen kleine wereldje. Wat moet ik vertellen aan mensen die Afrika zien als 'de Congo'... ja, soms is het lastig dat je ervaringen niet kan delen. Verhuizen naar het buitenland wordt aanvaard als moeilijk, terugkomen veel minder. Terwijl dat minstens zo veel met een mens doet."