Ver-van-het-bedprobleem

            Andy en zijn vriendin Martine banen zich een weg binnen de stad Kinshasa. Andy werkt op de visumdienst van de Belgische ambassade. Hij volgde Martine die aan de slag ging voor VVOB in Congo. Beide wilden ze al langer hun maatschappelijk steentje bijdragen. “Je moet positief ingesteld zijn om in Congo te willen wonen. Ik wilde wel altijd in het buitenland vertoeven, maar had nooit gedacht in onze vroegere kolonie terecht te komen. Het is een land met een zekere weerklank. Het heeft iets romantisch en nostalgisch, maar schrikt ook een beetje af. Wij gaan naar dé Congo, met nadruk op dé, al weet ik niet waarom. Sinds we wisten dat we zouden vertrekken en we er met kennissen over spraken, maakte dat heel wat tongen los. Iedereen kende wel iemand die ooit in Congo had geleefd. Een oom-scheutist, een tante-nonneke of een mijnbouwer. Het was treffend. Maar minstens even opvallend: iedereen die over Congo spreekt, doet dat in de verleden tijd. Alsof het een afgesloten hoofdstuk is, uit het gezichtsveld verdwenen, onbelangrijk en niet langer de aandacht waard. Er is gebroken met het verleden en dit terwijl de Congolezen net wel naar ons verlangen, op voet van gelijkheid weliswaar.”

Leven in Kinshasa

            “Kinshasa is geen gemakkelijke stad om in te wonen. Het is een dure metropool met grote contrasten tussen arm en rijk. Wij leven op een appartementje van nog geen 50m2 en betalen 2.000 dollar. Vergelijk het met een studentenstudio met kartonnen muren. Daarvoor zitten we wel in de gemeente Gombe, wat aangeraden wordt. Niet alleen qua veiligheid, ook om de files te vermijden woon je best niet te ver buiten het centrum. Het wordt ook afgeraden om met één wagen te ver buiten Kinshasa te reizen. In geval van panne kan je niet rekenen op hulp. Ook kan je worden tegengehouden door agenten die je wat geld proberen te ontfutselen. Begin je te discussiëren, dan ben je al gauw hun neef of oom (Noko) en vragen ze zich af waarom ze zo moeilijk naar hun tweede vaderland kunnen reizen. Ik werk op de visumdienst en weet dat de vereisten hiervoor ontzettend hoog zijn. De controle is streng omdat er  in het verleden vaak misbruik werd gemaakt van de procedures.”

            Fysiek gevaar ervaar ik niet méér dan in Brussel, ook daar moet je in bepaalde wijken niet alleen gaan rondlopen. Hier wordt in ieder geval weinig ‘rondgelopen’. Iedereen doet alles met de wagen. Dat is niet prettig, maar een andere oplossing is er niet. Want wandel je een kilometer, dan word je wel eens lastiggevallen door straatkinderen en in de stoffige stad met zijn stroom aan 4X4’s, is  kuieren ook niet bepaald ontspannend. Een aangename wandeling maken is dus helaas niet vanzelfsprekend. En toch blijven we ja. Het is een interessante ervaring. We hebben bewondering voor de Congolees en zijn bijwijlen ongebreideld optimisme. Maar we hebben ook een dubbel gevoel. Na een eerste periode van zes maanden was ik blij om terug in België te zijn. Om inkopen te doen aan een normale prijs (tot 3 keer duurder in Kinshasa), een wandeling te maken of zorgeloos te fietsen en een gezellig terrasje mee te pikken met vrienden en familie.”

Roep om neo-kolonisatie

            “Dit alles blijft uiteraard heel relatief tegenover de levensomstandigheden van de gemiddelde Congolees, in de uit zijn voegen barstende hoofdstad. De man in de straat kijkt op naar ons land en was zeer opgetogen met de uitspraken van voormalig minister van Buitenlandse Zaken, De Gucht, die eindelijk onverbloemd durfde te zeggen wat er fout loopt in Congo. De verrijking van een kleine politieke bovenlaag, de corruptie, het gebrek aan mensenrechten en te hard militair optreden doen pijn. Vele Congolezen op straat vragen om neo-kolonisatie: ‘Vous nous avez abandonnés’, is een andere veelgehoorde uitdrukking. Om ‘le retour des Belges’ wordt meer en meer gesmeekt.”

            “De situatie is triest omdat het politieke toneel zo onstabiel is. Je zou in Congo op wolkjes kunnen lopen, maar helaas nam het land een diepe duik. Wie biedt zuurstof? De Congolezen zijn hun leiders beu en willen dat blanken en vooral Belgen komen investeren in hun land, om het opnieuw op te bouwen. Met hoe meer we zouden komen, hoe liever ze het zouden hebben. In de eerste plaats wordt verwacht dat westerlingen de corruptie zullen indijken. Want waar Mobutu nog letterlijk zei ‘Een beetje stelen mag, maar niet de hele pot’, blijft er steeds minder over in de pot voor de bevolking.”

Congo herontdekken

            Andy pleit ook voor het overdragen van Vlaamse knowhow. Op diverse domeinen, maar misschien nog het meest op vlak van landbouw en onderwijs, de sectoren waarin Martine actief is. “Wat wil dat kleine land aan de Noordzee al dan niet bereiken in Congo? Het is niet wat men noemt, een hot item. Er is de gemeenschappelijke geschiedenis, ja, maar de relatie staat op een laag pitje. Het moment, mij dunkt, om een opwaartse beweging te maken. Vele Congolezen begrijpen niet waarom België zo goed als afzijdig blijft, op vele terreinen, ontwikkelingshulp uitgezonderd. De vergelijking wordt dan, al dan niet terecht, gemaakt met de Chinese, Amerikaanse en Zuid-Afrikaanse aanwezigheid, zeker economisch.”

            De VIW-vertegenwoordiger droomt van een Vlaams cultureel centrum in Kinshasa. Dat zou pas écht de Vlaamse aanwezigheid op de kaart zetten en perfect kunnen aanleunen naast het reeds lang bestaande én succesvolle Centre Wallonie-Bruxelles. “Een dergelijk cultureel centrum zou een perfect Vlaams venster op Congo vormen, en een duidelijk signaal zijn dat we op een volwassen manier nieuwe vormen van samenwerking willen verkennen en uitbouwen.”

Aantal Belgen

            Het aantal Belgen stijgt langzaam na de laatste zware onlusten in de jaren ‘90 toen echt iedereen vertrokken was. Maar numeriek stelt het echt niet veel voor in vergelijking met een halve eeuw terug. “Waarom ik activiteiten wil opzetten? Omdat er te weinig variatie is. Kinshasa is ook niet meer de wereldstad die Leopoldstad vroeger misschien was. Er is een groot gebrek aan cultureel aanbod en dat ervaar ik echt wel als een gemis. Naar de viering van de vijftigjarige onafhankelijkheid toe wil ik met een grote activiteit komen, een overzichtstentoonstelling bijvoorbeeld van Vlamingen die hun stempel drukten op Congo. En ik tracht ook een aantal films uit de collectie van de Witte Paters te tonen. Unieke tijdsdocumenten zijn dat, vaak van de hand van pater Roger De Vloo. Zijn oeuvre is ondergebracht in het KADOC van de KU Leuven. Daar zou ik graag iets mee doen. Ik wil graag artiesten uitnodigen om optredens te geven in Kinshasa. Voor al mijn activiteiten kan ik gelukkig rekenen op de medewerking van de Prins van Luik-School die steevast een zaal ter beschikking stelt. Zo vond er onder meer een lokale editie van het Groot Nederlands Dictee plaats en organiseer ik elke twee weken een filmvoorstelling. Binnenkort plannen we een bezoek aan het Institut National des Musées du Congo, dat normaal gezien niet open staat voor het publiek.”