NUTTIGE INFORMATIE url: www.bisan.org

LEEFBAAR RAMALLAH?
Tom heeft een diepgewortelde fascinatie voor de Palestijnse zaak. Palestina of officieel de Palestijnse Autonome Bezette Gebieden bestaan uit de Westelijke Jordaanoever (de West Bank) en de Gaza strip (de regio rond Gaza-stad). Sinds de oprichting van de Israëlische staat in 1948 heerst er in golven een verbeten strijd tussen Israël en de verdreven en geïsoleerde Palestijnen. “Als tiener raakte ik in de ban van Midden Oosten tijdens mijn humaniora in Genk, een stad met een vrij grote Turkse en Marokkaanse gemeenschap. Een gegeven dat niemand koud laat: sommigen ervaren dat negatief, maar mij boeide het. Misschien romantiseerde ik het wel. Het was ten tijde van de eerste Golfoorlog. Toen vroeg ik me al af waarom Irak Koeweit wou veroveren. Het heeft mijn interesse voor de ruime regio alleen maar aangewakkerd.”
Ook de link naar uw hogere studies was vlug gelegd?
Tom Kenis: Ik wou absoluut een geschiedkundige richting volgen. Arabistiek en Islamkunde spraken mij het meeste aan. De combinatie van de geheel nieuwe taal en de geschiedenis prikkelde mij erg.
Niet elke afgestudeerde Arabistiek komt in het Midden Oosten terecht?
Tom: Toen deze opportuniteit zich aanbod, had mijn toenmalige job niets met de Arabische wereld te maken. Ik heb het afgewogen, hoefde eigenlijk niet lang te twijfelen en ben vertrokken. Op de vraag, waarom niet, kon ik eigenlijk niet antwoorden. Het was de eerste job die ik in deze richting tegen kwam.
Wat waren uw eerste indrukken in Palestina?
Tom: Ik werd ’s avonds opgepikt op de luchthaven van Ben Goerion in Tel Aviv. Met een kleine wagen reden we doorheen Israël op autosnelwegen zoals we deze in West-Europa ook kennen. Plots arriveer je dan aan het checkpoint, de grenscontrole tussen Israël en de Palestijnse gebieden. Het was spitsuur en donker. Je ziet soldaten met geweren en zowel links als rechts worden bevelen geblaft. De muur had ik natuurlijk reeds op tv gezien, maar ze maakte toch een behoorlijke indruk op mij.
Beseffen dat er bij wijze van spreken geen weg terug is?
Tom: Inderdaad, de muur benadrukt die onomkeerbaarheid, wat het in se natuurlijk niet hoefde te zijn. Het voelde toch angstaanjagend aan, alsof ik er in gekatapulteerd werd. Net na de dood van Arafat was er ook politieke hoogspanning. Die instabiliteit is er eigenlijk tot op vandaag.
Klopt het beeld dat de Westerse media schetsen van Ramallah?
Tom: Totaal niet. Die beelden maakten dat ik mij de eerste dagen angstig voelde, maar dat hoefde niet echt. Ramallah wordt afgeschilderd als het wilde westen, maar is in feite een middelgrote stad, vergelijkbaar met Genk, met een behoorlijk nachtleven en heel veel buitenlanders en journalisten. Palestijnen kijken echt niet op van buitenlanders, zij behoren gewoon sinds decennia tot het straatbeeld.
Met tanks rijden Israëli’s Ramallah niet meer binnen?
Tom: Neen, dat is geleden van 2002 en 2003. Er zijn nog wel invallen, maar dan met een colonne jeeps of ongemarkeerde voertuigen. Dat zijn speciale teams die iemand komen ombrengen of arresteren. Er wordt nogal veel geschoten… om te schrikken heet dat… maar ik verzeker je, dat schrikeffect is efficiënt. Mijn paspoort is mijn kostbaarste goedje. Daarmee zwaaien, mag je absoluut niet onderschatten, ook niet in een tijd van relatieve vrede. Voor het overige is Ramallah vandaag een heel leefbare en groene stad in deze erg gemilitariseerde regio.

DE KLEINE OORLOG
Tom Kenis neemt duidelijk een standpunt in tegen de bezetting, maar wikt verstandig zijn woorden en spreekt zich amper uit ten nadele van één van de partijen. Het Bisan Center is dan ook geen politieke organisatie. Het behartigt niet rechtstreeks de Palestijnse nationale rechten, maar wel de sociale rechten. “Het verzet van het Palestijnse volk is onlosmakelijk verbonden met zijn waardigheid. Dat gaat niet om een gebrek aan democratie, maar zij lijken zichzelf en hun volk zo systematisch te onderschatten, dat ze erdoor geïsoleerd geraken, intolerant worden en angstig zijn voor elke verandering. De rol van een degelijk middenveld moet de toekomstperspectieven gaaf houden. Eén van onze voornaamste taken is het democratisch proces en de maatschappelijke waarden versterken door opleiding en sensibilisatie van Palestijnse jongeren in steden als Jeruzalem, Bethlehem en Ramallah.”
Vele jongeren zullen indien niet neurotisch, toch wel erg getraumatiseerd zijn door de voortdurende angst, bombardementen, uitgaansverboden,…?
Tom: Zij zijn uiteraard getekend door het conflict en de terreur. Een organisatie als het Bisan Center probeert hen een alternatief te bieden. Met het geld dat vanuit Europa naar Palestina stroomt, kunnen wij hier, indien de politieke situatie het toelaat en de veiligheidsrisico’s beperkt blijven, jobs creëren voor Palestijnen. Ik ontken niet dat wat wij doen niet veel meer is dan een pleister op een open wonde leggen. Wat echter niet wil zeggen dat deze pleisters niet nodig zijn.
Ook versterking van de rol van de vrouw is prioritair?
Tom: Op middellange termijn kan een sterkere positie van de vrouwen een dam opwerpen tegen fundamentalisme en bijdragen tot een politieke oplossing van het conflict. Maar naast de grote oorlog is er ook nog zoiets als een kleine oorlog. Deze speelt zich vaak op microniveau en binnenskamers af, in de eigen samenleving. Het Bisan Center richt zich eerder op deze kleine oorlogen die door het grote conflict naar het achterplan verdwijnen. Wij willen mannen en vrouwen bewust maken van vrouwenrechten en huiselijk geweld.
Vinden deze progressieve idealen wel gehoor bij de Palestijnen?
Tom: Eigenlijk wel. Er is een stijgende democratische bewustwording. Dat mocht ik ook ervaren tijdens de voorbije verkiezingen, waarvoor ik waarnemer was. Het Palestijnse verenigingsleven kent een opmars en zij durven problemen op tafel te gooien. Het dromen van een ander leven hangt nauw samen met het herontdekken van de menselijkheid.

GEEN ONOPLOSBAAR CONFLICT
Tom werkt met mensen tussen 18 en 30, die allen bewust de Tweede Intifada meemaakten. Durven zij nog te hopen dat het ooit goed komt? Of is hun denkpatroon aangetast, vraag ik hem. “Dat fluctueert. De recente invallen in Libanon en Gaza maken hen minder vergevingsgezind. Voor de escalatie was de situatie geheel anders. Ik denk dat er in het algemeen een vrij grote consensus bestaat. De Palestijnen willen de West Bank, Gaza, Oost-Jeruzalem en als het enigszins kan de landverbinding tussen Gaza en de West Bank. Daarmee is het conflict geografisch opgelost. Uiteraard moet er dan nog een aanvaardbare oplossing gezocht worden voor de honderdduizenden internationaal verspreidde vluchtelingen: Palestijnen die in 1948 (de oprichting van Israël) of 1967 (de zesdaagse oorlog) Palestina ontvluchtten. Het grootste struikelblok zijn de vluchtelingen van 1948. Geografisch wil Israël immers Joods blijven… het gaat echt om een groot aantal Palestijnen.”
Het conflict is uw inziens niet onoplosbaar?
Tom: Ik zie alleszins mogelijkheden. De Palestijnen moeten dan wel hun grote droom van het historische Palestina, dat grosso modo de landsgrenzen van Israël behelst, opgeven. Een mentale weg die ze toch reeds voor 95% aflegden. Idem voor de Israëli’s, ook zij moeten gebieden opgeven. Beide partijen moeten eigenlijk hun grote droom laten varen.
Er is het voorstel van de Arabische liga?
Tom: Precies, een ontwerp van Saoedi-Arabië waarin alle Arabische landen Israël erkennen en vrede sluiten in ruil voor alle gebieden die in 1967 zijn ingenomen. Een plan dat uiteindelijk voorziet in twee onafhankelijke, economisch en menselijk leefbare staten. Tussen droom en daad liggen echter alleen al op de West Bank 200.000 Israëli’s. De Israëlisch-joodse populatie in Oost-Jeruzalem bedraagt om en bij de 200.000 zielen. Zij wonen daar en waar moet je ermee heen? Dat is een huzarenstuk.
En de Verenigde Staten moeten groen licht geven?
Tom: Hun akkoord geven of druk uitoefenen. Langzaam geven de VS wel impulsen in die richting. Na 11 september kan je tussen de lijnen een bepaalde koerswijziging lezen. Ook omdat de aanslagen binnenskamers terecht worden gelinkt aan de Amerikaanse rol in het Midden Oosten. Ik denk niet dat voormalig premier Sharon ooit zijn omstreden ombuiging had gemaakt als het niet ‘van moeten’ was geweest. De muur die de Israëli’s bouwen, heeft ook voornamelijk tot doel de eigen bevolking duidelijk te maken dat ze Palestijns gebied binnentreden. Een muur heeft altijd twee kanten: het Israëlische leger zal haar bevolking nog wel degelijk beschermen, maar het is Palestijns gebied. De muur staat wel, en dat is toch belangrijk, gedeeltelijk op Palestijns grondgebied, waardoor ze de uiteindelijke grens niet kan en mag worden.
Het conflict blijft een uitputtingsslag?
Tom: De Palestijnen kunnen dit wellicht nog jaren volhouden. Zij hebben niets en kunnen dus niets verliezen. Israël daarentegen heeft alles te verliezen. Tijdens de Tweede Intifada is hun toerisme bijvoorbeeld geheel ineengestuikt. Ik wil helemaal niet zeggen dat geweld goed is. Ik probeer alleen enkele feiten te interpreteren.

SOMBER PERSPECTIEF
Tom is een waarnemer, maar niet ongevoelig. Hij luistert veel en probeert te begrijpen. Hij gaat het debat ook niet uit de weg. Tom’s taak bij het Bisan Center is het opvolgen van de projecten, die worden opgesteld door de Belgische en Palestijnse overheid. “De uitvoering is volledig in handen van Palestijnen, de organisatie is ook volledig Palestijns. Op 25 medewerkers telt het Bisan Center slechts twee buitenlanders. De knowhow is aanwezig en de mensen zijn heel capabel. Mijn taak is het schrijven van rapporten, bezoeken van de projecten in het veld, waarvoor ik de West Bank doorkruis, logistieke ondersteuning en het opzetten en onderhouden van de website.”
U hebt een klaardere kijk op het conflict omdat u er middenin leeft?
Tom: Dat is echt tweeledig. Enerzijds wel want ik begrijp het conflict beter en zie vaag een stippelroute om uit de impasse te geraken. Als ik in the field met mensen praat, kan ik argumenten aanbrengen die voor mijn komst nooit in me zouden opgekomen zijn. Anderzijds is het net moeilijk om de twee verhalen in mijn hoofd te houden. Ik praat met Israëli’s en Palestijnen, lees de Israëlische krant en raadpleeg Palestijnse bronnen. Daarnaast consulteer ik evenzeer de Europese media. Vaag merk ik natuurlijk dat het om eenzelfde verhaal gaat, de Joden en Palestijnen zijn immers deel van elkanders geschiedenis. Maar het ziet er helemaal anders uit. Elke dag opnieuw is het een spierverrekking in je hoofd. Het is niet makkelijk de twee verhalen tegen elkaar te houden. Er gaapt een vreselijk diepe kloof. Praat ik met Israëli’s, dan moet ik mijn woorden wikken en wegen. Met Palestijnen kan ik vrijer praten.
Is dat geen contradictie, de Palestijnen worden toch bezet?
Tom: Ik denk dat zij meer gelaten zijn. Ze hebben nooit een eigen land gehad. Vóór de Israëli’s, waren er de Britten en nog vroeger de Ottomanen. Palestijnen geloven wel in een oplossing, maar niet in de nabije toekomst. Hun prioriteiten liggen gewoon elders: Heb ik morgen nog een job? Zo ja, worden we uitbetaald? Wat moet ik morgen mijn kinderen te eten geven? Het zijn deze primaire, basale behoeften die de mensen bezig houden.
Het opzeggen van veel internationale steun na het de verkiezingsoverwinning van Hamas, heeft de situatie allerminst verbeterd?
Tom: Dat is een understatement. Sinds de Tweede Intifada leven velen op de poef. Voordien werkten 100.000 Palestijnen in Israël, vandaag slechts 8.000. Spaarcenten zijn opgesoupeerd, juwelen verkocht en je ziet de toestand slabakken. Vraag is tot hoever de elasticiteit reikt. Vooral in Gaza staat de elastiek erg gespannen.
Moet men, dit wetende, idealist zijn om in Palestina te werken?
Tom: Zo noem ik mezelf alvast niet. Ik geloof wel in idealen, ben ervan overtuigd dat de Palestijnen een eigen staat moeten krijgen, maar ik zie het eerder pragmatisch. Het is niet omdat ik tussen de Palestijnen woon en werk dat ik niet met Israëli’s zou praten. Ook Palestijnen hebben hun gebreken. Dit conflict ligt in het hart van het licht ontvlambare Midden Oosten en ik voel me zeker bevoorrecht dit van zo nabij te kunnen meemaken. Het ontdekken van de verschillende nuances en lagen in dit conflict, zijn verrijkend.

Koen Van der Schaeghe
Publicatiedatum: 12/12/06
                                                             

Vertel je vriend/vriendin over dit artikel

Zijn/haar naam:      Zijn/haar email:

Jouw naam:                  Jouw email: