Kostbaar bezit

Steven omarmde het land en haar cultuur. Het huwelijk met zijn Balinese hindoevrouw Ayu Laksmi was de intrede tot de kern van het Balinees zijn. Maar al bij zijn eerste bezoek ervoer Steven aan den lijve de bezwering, een geheimzinnige toenadering tussen hemzelf en de eilandbewoners. Een ervaring die menige westerling, ook als hij weer thuis is, niet los laat. De Balinese mentaliteit is zo anders dan die wij in West-Europa kennen. Je moet je er voor willen openstellen, maar moeilijk is dat niet, met de gastvrijheid, die de bewoners kenmerkt.
“Balinezen koesteren hun religieuze tradities als hun kostbaarste bezit, maar ze hebben geen bekeringsdrang en zijn merkwaardig tolerant tegenover buitenstaanders. Bali is het land van de duizend tempels. Altijd is er in de onmiddellijke omgeving wel een religieuze ceremonie bezig. Toeristen worden aangespoord om dichterbij te komen en foto’s te nemen. Hoewel ik zelf ongelovig ben, leerde ik begrijpen dat het geloof voor velen een echte behoefte is. Een nood aan antwoorden op de vraag omtrent hun plaats in de maatschappij. Gemakshalve heb ik mij in den beginne als katholiek bestempeld, omdat het voor Balinezen moeilijk te begrijpen is wat vrijzinnigheid exact inhoudt. Een leven zonder religie is voor hen ondenkbaar.”
“Het hindoeïsme heeft geen dagelijkse impact op mijn leven. Ik word tot niets gedwongen. Nooit werd mij gevraagd een bepaalde god te adoreren of een geloof af te zweren. Ayu bidt geregeld in onze huistempel, maar nog nooit rees de vraag wanneer ik dit eens zou doen. Tijdens een ceremonie wordt mijn aanwezigheid steevast geapprecieerd, maar ik mag evenzeer langs de zijkant een sigaret staan roken. Ik ervaar mijn niet-gelovig zijn zeker niet als een tekortkoming.”

Schoonheidsvlek

Reeds vijftien jaar en tot op vandaag werkt Steven voor Sunworld. “Eerst op Belgische loonlijst, vandaag als zelfstandige met Sunworld als mijn enige klant. Ik ben uitgeschreven in het Belgische bevolkingsregister en ingeschreven in Indonesië. Het is en blijft een populaire bestemming voor de Belgische toerist. Het eiland spreekt tot de verbeelding en wordt geassocieerd met mystiek en romantiek. Voor duikers biedt het een feeërieke onderwaterwereld en golfers vinden er de mooiste greens. Een bountyeiland is het echter niet en dat is misschien het grootste misverstand dat de ronde doet. Wie enkel voor strandbeleving komt zal ontgoocheld zijn. Bali is ook geen museum, de hindoecultuur is voor de bewoners dagdagelijkse realiteit. De cultuur is ’s lands grootste troef. Elk dorpje of desa heeft een eigen tempel. Religie speelt een belangrijke rol in alle facetten van het leven. Het is geen show. In en rondom Ubud kun je de rijke kunstvormen van Bali van nabij ervaren en mogelijk kennis maken met onbekendere kunstvormen.

“Het meest fascinerende aan die cultuur is dat ze bruist en evolueert. De Balinese cultuur heeft de kracht om nieuwe dingen te absorberen in plaats van af te stoten, wat je merkt aan de nieuw gebouwde tempels: niet alleen met mythologische taferelen, maar ook met hedendaagse thema’s. Ondanks de clash tussen culturen die in zekere zin aanwezig is, slaagt de bevolking erin de cultuur aan te passen aan de verwachtingen van de moderne wereld. Het mooiste wat je op Bali kan doen, is verloren rijden. Ik kan dus geen favoriete plek aanwijzen, want voor mij is dat ieder dorp waar men het lokale leven leidt en zijn ceremonies beleeft. Of een onverwachte bocht, waarna je een ongelooflijk mooi uitzicht krijgt. Het is onmogelijk te benoemen of in een reisgids aan te bieden. Je moet dat meemaken. Laat je verrassen!”

Multicultureel

Bali kent een erg open en multiculturele samenleving. Stevens schoonfamilie is het mooiste bewijs. “Mijn echtgenote heeft twee zussen en een broer. Deze laatste is hindoe zoals zijzelf, maar één van de zussen is gehuwd met Chinees-etnische Indonesiër, woont in Jakarta en is katholiek. De andere trouwde met een moslim en woont in Surabaya. Vaak wordt het geloof aangenomen van één van de partners. Ook toen ik met Ayu huwde werd de vraag gesteld. Omdat ik op Bali wou blijven stelde ik voor zelf hindoe te worden. Maar er was helemaal geen druk en het kan perfect dat ik haar geloof volg terwijl haar zussen dat van hun echtgenoot belijden. Iedereen viert elkanders feestdagen, niet dat wij meedoen aan de ramadan, maar we zullen ook niet voor hun ogen eten.”

“Bali telt trouwens ook heel wat officiële feestdagen, 63 in totaal, weliswaar allemaal onbetaald. Zonder huwelijken of crematies, waar je ook drie à vier dagen moet tellen. Het is vaak moeilijk een bank of kantoor open te vinden. Er valt elke dag wel iets te vieren. Elke gelegenheid is goed om de deuren gesloten te houden. Aan bepaalde feestdagen ontsnapt niemand. Het Balinees nieuwjaar, gekend als Nyepi of Dag van de Stilte, is er één van. 24 uur lang valt het leven volledig stil, mag niemand het huis verlaten en mag er zelfs geen licht branden. Dat geldt evenzeer voor de hotels en hun gasten. Dit volgt op een dag van festiviteiten en optochten met reuzenpoppen, de Ogoh-ogoh, die stukgeslagen worden en waarbij boze geesten op een symbolische wijze in zee geworpen worden. Vervolgens gaat iedereen 24uur lang binnenzitten en wordt geloofd dat al het kwade dat in zee zit Bali niet terug vindt omdat het eiland helemaal stil en donker is. Het is een magnifieke dag, waaraan eenieder moet deelnemen. Het is een mooi voorbeeld van de solidariteit die op Bali gedijt, want gedurende die dag zullen ook de moslims hun minaretten niet gebruiken.”

Hindoe in wording

“Ik mocht zelf ervaren dat een hindoehuwelijk een feest is van rituelen. Het wordt drie dagen lang gevierd met een gigantisch feest. 700 genodigden waren er, die van heinde en ver kwamen. Het grote verschil met een Belgisch huwelijk is dat er amper alcohol aan te pas komt. Uitgezonderd voor mijn vrienden en familie die overkwamen. De Balinezen blijven ook niet lang, meestal is het een beleefdheidsbezoekje van een half uur. Mijn echtgenote en ikzelf zaten al die tijd op een uitgedoste troon en droegen gedurende die drie dagen negen verschillende kostuums. Ik heb het echt ervaren als een verwelkoming in de Balinese samenleving. Een erkenning van de Balinezen en mijn schoonfamilie in het bijzonder dat ik hier thuis hoor. Alleen al daardoor zal ik dat nooit vergeten.”

“Voor het huwelijk kon voltrokken worden, moest ik eerst hindoe worden. Het Balinees hindoeïsme is een erg speciale vorm van hindoeïsme en niet te vergelijken met dat in India. Het is sterk verweven met enkele animistische levensopvattingen die stammen uit de pre-hindoeïstische tijd. Tussen geboorte en dood doorlopen Balinezen bovendien een aantal cycli die telkens gepaard gaan met een ceremonie. Die heb ik allemaal op een drafje, bij wijze van spreken, op één dag doorlopen. Onder meer deze voor een pasgeboren kind en een kind dat op zes maanden voor het eerst de grond raakt. Voorheen mag het de grond niet raken omdat het al die tijd een god is. De eerste zes levensmaanden wordt elke Balinees dus door iemand gedragen. Pas daarna wordt het kind een mens en krijgt het een ‘mensennaam’, in mijn geval Putu Bagus Narayana.”

“Dan was er de tandenvijling. Met deze rite, waarbij een priester zes tanden, symbool voor zes gebreken, zonder verdoving met een vijl bewerkt, wordt een jongere opgenomen in de wereld van de volwassenen. Vergelijkbaar met de plechtige communie in de katholieke kerk. De slechte karaktertrekken worden er dus door verwijderd, maar tot op vandaag twijfel ik of dit ook echt geslaagd is. Echt pijnlijk was het niet, maar dat komt misschien omdat ik in aanloop allerlei dingen moest kauwen en drinken. Ik zal hierdoor wel een beetje verdoofd geweest zijn.”

Reïncarnatiefilosofie

Voor een Balinees zijn leven en dood verweven. Dat merk je aan een begrafenisritueel. Ook dat is een soort van feest. Men rouwt in familieverband om het heengaan, maar als na enkele dagen, weken of zelfs maanden de crematie plaats vindt, is de rouwtijd in feite voorbij. Er is natuurlijk verdriet, maar de reïncarnatiefilosofie maakt van zo'n begrafenis veeleer een viering. De sfeer is feestelijk en toch sereen. Het is een feest waarbij de ziel verder evolueert. Het leven wordt er 24 uur op 24 uur gevierd, tot voorbij de dood. Ook bij mezelf als ongelovige maakt dat toch iets los. Je staat er heel discreet bij en begrijpt maar moeilijk waarom iedereen lacht en danst. Het heeft iets van een circussfeer, waar je heel vrolijk van wordt en wat toch een serieuze impact op je heeft. Er zijn rijke crematies, waar op een heel bijzondere manier afscheid wordt genomen van de mensen, maar ook minder rijke.”

“Je beleeft op een bijzondere manier de functie van zo’n crematie, met name alles doen opdat de overledene de beste kansen krijgt op een goede reïncarnatie of opname in het nirvana. Ook dit is opnieuw een massa-evenement waarvoor de mensen van heinde en ver afzakken. Ik stond er nog niet echt bij stil, maar ik vermoed dat als ik hier kom te sterven, mijn schoonfamilie mij een Balinese crematie zal geven. In België zou ik ook voor crematie kiezen, maar dan vind ik de Balinese manier toch minder afstandelijk. Het helpt ook om over iemands dood heen te komen. Je ziet het stoffelijk overschot tot op het eind van nabij en er wordt mee omgegaan alsof de persoon nog leeft. Ik ervaar dat als erg warm en menselijk. De dood is geen taboe. De dood is een verlossing, iets moois. Balinese hindoes geloven ook dat de hel het nu is, hun leven op aarde. Dus slechter kan het aan de andere kant nooit worden. Leven op Bali, de hel, stel je voor… Wellicht ben ik echt slechts een mens in wording.”

Koen Van der Schaeghe

Publicatiedatum: 12/12/08