MARKETA & HANNA ZIJN OVERGEVOELIG VOOR TAAL
Hoewel ik Marketa Skrlantova van haar noch pluim ken, vergroot mijn respect voor de Slovaakse gaandeweg, wanneer ik in het station van Bratislava tevergeefs op zoek ga naar Slovaken met enige kennis van Engels of Duits. Na lang zoeken, vind ik iemand die mij kan helpen bij het vinden van de juiste reisroute naar het stadscentrum. En in deze stad is Marketa zowaar docente Nederlands aan de Komensky-universiteit. Je zou voor minder je hoed afdoen. De neerlandica behoort tot de eerste lichting afgestudeerden die voor Nederlands als keuzevak opteerde en is al tien jaar passioneel met het Nederlands bezig. Momenteel wordt ze op de afdeling neerlandistiek bijgestaan door Hanna Gevaert, een jonge Slovaaks-studerende Vlaamse in Bratislava, die duidelijk niet op één taal wil vastgepind worden. Een dubbelgesprek met twee fijne taalvirtuozen in de hoop dat het taalvirus ook mij te pakken krijgt.
 HET KAN VERKEREN
”Wat je aanhaalt is natuurlijk een probleem waarmee de meeste landen van het vroegere Oostblok te kampen hebben”, weet Marketa. “De reden is de verplichting uit het Sovjettijdperk om Russisch te leren. Wie oudere mensen aanspreekt zal zich doorgaans enkel in het Slovaaks of Russisch verstaanbaar kunnen maken. Jongeren leren wel Engels en Duits op school maar zijn soms te bang of te verlegen om het te gebruiken. Ik durf zelfs te zeggen dat Slovaken in de regel vrij makkelijk vreemde talen leren omdat Slavische talen toch een vrij ingewikkeld grammaticasysteem hebben. Germaanse talen zoals het Nederlands lijken bijgevolg minder moeilijk.” Hanna valt het op als ze door de straten wandelt hoeveel boekhandels woordenboeken en taalcursussen aanbieden. “Vooral de jongeren vinden er hun gading maar ze zijn inderdaad bedeesd en onzeker om een vreemde taal te gebruiken”, aldus de Vlaamse.
”Eigenlijk heb ik toevallig voor het Nederlands gekozen”, gaat Marketa van wal als ik haar de meest voor de handliggende vraag voorleg. “Duits was de taal die ik voor ogen had maar ik moest er als vertaalster in wording nog een tweede taal bijnemen. Ik twijfelde tussen Zweeds en Nederlands maar heb dan toch voor het laatste gekozen omdat het een groter taalgebied betreft. Er zijn 22 miljoen Nederlandssprekenden in Europa, wat geen erg groot maar toch ook geen onaardig aantal is. Een goede keuze bleek achteraf: Ik verwachtte om met het Duits mijn brood te verdienen, en Nederlands als surplus te gebruiken maar het kan verkeren zei Bredero, is het niet?”, lacht Marketa die duidelijk haar klassiekers kent. “Doordat wij de eerste lichting studenten waren, was de sfeer erg goed, konden wij allen naar de Lage Landen reizen en was werk na afloop gegarandeerd.”
 HET ESPERANTO VAN DE SLAVISCHE TALEN
Vertaalster-tolk Hanna Gevaert heeft hooggespannen verwachtingen aangaande haar vrijwillige ballingschap in Slovakije. Met de talen Frans, Duits en Engels in haar bagage heeft ze het al niet onder de markt, maar voldaan was ze nog niet. “Ik wilde graag een volledig nieuwe taal leren. Bij voorkeur een Europese taal die ook toegang geeft tot een groter gebied én een taal waarvoor ik een beurs kon krijgen. Ik heb toen mijn licht opgestoken bij de Vlaamse Gemeenschap en zo ben ik bij het Slovaaks beland.” Dat Hanna voor het leren van Slovaaks de grens moest oversteken, lag trouwens voor de hand. Nergens in Vlaanderen wordt de optie aangeboden. In 2004 was de Limburgse al drie weken in Bratislava en nu blijft ze het hele academiejaar. “Dat het Slovaaks erg centraal ligt binnen het gamma van Slavische talen was voor mij van primair belang. Wie het Slovaaks goed beheerst, kan makkelijk overstappen naar Pools, Sloveens of Servisch. Het Slovaaks wordt wel eens betiteld als het Esperanto van de Slavische talen."
Ik blijf sowieso het hele academiejaar en wil ook daarna graag iets met het Slovaaks doen. Dat vereist natuurlijk wel een voldoende hoog niveau. Als ik merk dat ik dit in juni nog niet behaal dan blijf ik misschien nog langer. Beter nu een extra inspanning leveren om het idioom echt goed onder de knie te krijgen. Maar dan zal ik het wel zelf moeten bekostigen”, lacht Hanna. Op de vraag hoe het met haar toekomstplannen zit, antwoordt ze voorzichtig. “Ik heb nog erg veel energie om me te laten opslorpen door vreemde talen. Hoe meer ik er de komende jaren leer, hoe beter. Anders krijg ik binnen tien jaar misschien wel spijt. Dan ben ik wellicht ook op een moment gekomen dat ik uitdagingen makkelijker uit de weg ga. Het is moeilijk om in de toekomst te kijken.
Ik heb niet het gevoel dat ik ver van huis ben en dat vind ik wel belangrijk. Ik studeerde ook al voor een langere periode in Oostenrijk en Frankrijk. Een goede vriendin van mij verblijft voor negen maanden in Peru en als je je dan in de bergen bevindt, dan ben je toch grotendeels afgesneden van de wereld rondom je. Bij momenten loop ik door Bratislava en denk ik dat ik hier gerust zou kunnen blijven maar andere dagen stel ik mijn verblijf in vraag.” Misschien opent haar verblijf in de voormalige Hongaarse hoofdstad, Bratislava heette ooit Pozsony, wel deuren. De Limburgse wereldburger ontmoette alvast enkele Vlaamse ondernemers die plannen hebben in het land en wel meertalige krachten kunnen gebruiken.
 BOON VOOR HET NEDERLANDS
Aan de Comenius-universiteit willen steeds meer Slovaken Nederlands studeren. 500 kandidaten voor amper twintig plaatsen werden onlangs geteld. Men kan het zich misschien moeilijk voorstellen maar Centraal-Europa heeft een serieuze boon voor het Nederlands. Marketa Skrlantova: “De studenten staan echt te dringen om Nederlands als hoofdvak te studeren. De vraag is vele malen groter dan de vacante studieplaatsen. De opleiding die vijf jaar in beslag neemt, wordt wel niet elk jaar opgestart.
Na de val van het communisme is de trend gegroeid om vreemde talen te leren. Engels staat bovenaan het verlanglijstje, gevolgd door Duits. Dat het Nederlands economisch een sterke taal is, dankzij de vele Vlaamse en Nederlandse bedrijven in Slovakije, en dat er na de toetreding tot de EU veel meer vertalers en tolken nodig zijn, bepaalt zeker mee de populariteit. Een romantische keuze is het meestal niet, wat sommigen er wel niet van weerhoudt om passioneel met de taal bezig te zijn.” Marketa is daar zelf natuurlijk het beste voorbeeld van. Ze studeerde in Brussel en Leiden maar Leuven geniet veruit haar voorkeur. Ze verbleef er ook het langst en dit in functie van haar proefschrift. “Een heel leuke stad waar ik mij ook echt thuis voelde. Ik voelde me in Vlaanderen ook beter dan in Nederland. Ik denk dat de Slovaakse cultuur en tradities nauwer bij Vlaanderen dan bij Nederland aanleunen. Maar Leuven haalde het toch vooral omwille van het Centrum voor Nederlandse rechtstaal”, bekent Marketa omdat dat natuurlijk het voorwerp van haar doctoraat was.
Een groeiende passie voor het Nederlands is bij de studie ook hard nodig want de opleiding Neerlandistiek houdt natuurlijk veel meer in dan het Nederlands leren an sich. Marketa koppelt het aan de nakende invoering van het bachelor- en mastersysteem. “Tolken en vertalen is een belangrijk maar niet het enige aspect van de opleiding. In de bachelor ligt de nadruk op taalverwerving, culuurgeschiedenis, literatuur en interculturele communicatie. Het simultaan tolken en de vakterminologie zijn voor de master. Cultuur is erg belangrijk want wie de cultuur van de doeltaal niet kent, is toch niets waard”, oordeelt Marketa streng. Het doel van de tolk is een intermediair te zijn tussen twee culturen. De verschillen in culturele achtergrond tussen Vlaanderen en Nederland zorgen dan wel eens voor verwarring. “Slovaken denken vaak dat er in België Belgisch gesproken wordt. Ik moet ze dan ook uitleggen dat Vlamingen Nederlands spreken en schrijven en in het noordelijk deel van België wonen. Ik waardeer het al als de doorsnee Slovaak weet dat België uit Vlaanderen en Wallonië bestaat.”
 COACH
Langsheen de boorden van de Donau, waar de diverse faculteitsgebouwen zich bevinden, zijn de studenten uiteraard massaal aanwezig. De meeste studenten leven samen in grote blokken en Hanna voelt er zich erg goed en ervaart een grote gastvrijheid. “Het ligt ook niet in mijn aard om mij op te sluiten en bang te zijn in een buurt waar ik niemand ken. Er is heel veel contact tussen de studenten onderling en ik word vaak meegevraagd naar feestjes en andere samenkomsten. Ik spreek natuurlijk hun taal ook al wat beter. Ik heb de indruk dat Slovaken ook minder op hun privacy gesteld zijn als wij Belgen. Ze zijn héél erg sociaal. Ze zullen bijvoorbeeld minder vlug vragen of ze storen als twee mensen een persoonlijk gesprek hebben. In Vlaanderen is men soms bang zich op te dringen terwijl Slovaken blij zijn als je initiatief neemt. Ik zie er de charme wel van in maar ik ben hier natuurlijk niet om Slovaakse te worden”, lacht Hanna. “Dat ik hier iets van mijn eigen cultuur kan bijdragen vind ik wel fijn. Het is belangrijk dat er interesse is in onze taal en cultuur. De studenten vinden het ook aangenaam dat ik als moedertaalspreekster en rasechte Vlaamse in de lessen en de bibliotheek assisteer”, besluit Hanna.
|
