We schrijven 1993 als Lieve Cornet voor het eerst in Moskou is. Ze had de gelegenheid om mee te reizen met een bedrijf dat zich introduceerde op de Russische markt. “Het voelde als een ontdekkingsreis naar een land waar we gedurende vele jaren vreselijke dingen over hoorden. Uiteraard bleken de Russen ook maar ‘gewone’ mensen te zijn op zoek naar levensvreugde en geluk. Ik ontken die narigheden uiteraard niet want ik was er zelf niet bij. Ik merkte wel vanaf dag één een grote wil om vooruit te komen. Vandaag hou ik van Moskou, en het is echt mijn thuis geworden. Nochtans droomde ik al veel langer van dat vreemde en verre land. Het gebied is zo groot en mysterieus dat ik het graag met eigen ogen wou ontdekken.”
                                                     
Na de implosie van het communisme verruimde het venster op Rusland. Mettertijd zouden vele reizen volgen tot het najaar van 2002, het moment dat Lieve koos om met haar hele hebben en houden naar de Russische hoofdstad te verhuizen. “Voordien ging mijn zoon af en toe mee op vakantie. Maar toen hij 16 à 17 was, werd hij het beu dat ik hem steeds weer lastig viel met ‘mijn Rusland’. ‘Je kan daar misschien beter gaan wonen, als je er toch altijd wilt zijn’, kreeg ik op een dag te horen. Die snotaap had gelijk, dacht ik bij mezelf. Intussen is hij het huis uit, gehuwd en heeft hij zelf twee kinderen. Ikzelf voelde me vrij om te gaan waar ik wou, had geen financiële verplichtingen meer en bezat bovenal ook de mentale vrijheid. Zelfontplooiing is een modewoord, maar ik had echt de zin om mijn ding te doen. Mijn echtgenoot die de dubbele nationaliteit (Belgisch-Russisch) bezit en in Moskou werkt, fronste de wenkbrauwen toen ik besliste om het, in zijn ogen comfortabele België, achter te laten. Ik was echter vastberaden. Het feit dat hij er werkt, maakt dat ik mij weinig financiële zorgen hoef te maken. Niet dat ik niet wil werken, want dat doe ik wel, alleen zonder salaris.”

Operation Hope

“Ik dacht goed op de hoogte te zijn van het Moskouse goededoelenland, maar een jaar geleden kwam ik eerder toevallig in contact met een voor mij compleet onbekend sociaal project, een organisatie die zich richt op prematuur geboren baby’s met een waterhoofd of hydrocephalie. In Europa en de Verenigde Staten is een operatie bij pasgeborenen met een waterhoofd de normale procedure. Gebrek aan geld en apparatuur maakt dat in Rusland veel minder vanzelfsprekend. Operation HOPE wil de prematuren en hun ouders letterlijk hoop geven op een betere toekomst.”

“Dr. Zinenko is een pionier. Als neurochirurg focust hij zich op de aandoening sinds 1995. Links en rechts bedelde hij bij buitenlanders voor apparatuur en vrienden en enkele commerciele bedrijven sprak hij aan om geld in te zamelen. Vele collega-chirurgen weigerden destijds te vroeg geboren patiëntjes met hydrocephalie te opereren wegens hun gebrekkige uitrusting en de vrees voor sterfte. Dr. Zinenko deed ervaring op in de Verenigde Staten en wist hoe deze kinderen met succes te behandelen. Zijn impact is onmogelijk te overschatten. Kinderen afstaan wegens medische redenen, was en is vandaag in Rusland nog steeds ten dele een aanvaarde praktijk. Medisch personeel vertelde de ouders dat hun kind zo zwaar gehandicapt was dat ze er financieel geen zorg meer konden voor dragen. Zeer schrijnend is dat. Bijna al deze kinderen kwamen in weeshuizen terecht. Niemand maalde nog om hen.” Voor westerlingen verbijsterde taferelen. Vandaag informeert Dr. Zinenko de ouders dan ook snel dat het lot van hun kind niet zo onafwendbaar is als het lijkt, dat het alle kansen krijgt om een redelijk normaal leven te leiden in het ouderlijk huis. De operaties worden gratis uitgevoerd, op zich redelijk uniek in Rusalnd en het geld voor de shunts (siliconen buisjes die het overtollige water afvoeren) komt van de International Women’s Club die Operation HOPE sinds 1998 ondersteunt. Ik ken voorbeelden van kinderen die uit het weeshuis gehaald zijn, vervolgens geopereerd werden, waarna de ouders er werden bijgeroepen om hun kind mee naar huis te nemen.”

Uit internationale statistieken blijkt dat van alle geopereerde prematuren met hydrocephalie één derde na acht jaar volledig herstelt, een tweede derde een lichte handicap heeft en een laatste derde zwaar gehandicapt blijft. Het hoeft geen uitleg dat dit beter is dan een sterftegraad van 40 procent binnen het half jaar of veel zwaarder gehandicapte patiëntjes zonder behandeling. De noodzakelijke neurochirurgische operaties dienen binnen de zeven dagen na de geboorte te gebeuren. Het zijn vaak zo’n urgente situaties, dat we haast onmiddellijk moeten beslissen en medisch handelen. Tijd voor reflectie is er vaak niet bij deze grillen van het leven.”

Expertise en passie

“Dr. Zinenko’s competentie is uitmuntend, het zou dan ook zonde zijn moest hij zich niet voor 100% met de kern kunnen bezighouden: de behandeling van (meervoudige) gehandicapte prematuren. De echte pioniersfase van het project is intussen misschien voorbij, de werking verzekeren en groei realiseren is niet minder moeilijk. De organisatie en ondersteuning van het geheel zou ik op mij nemen.” Lieve en Dr. Zinenko sloegen effectief de handen in elkaar en daar zou deze laatste allerminst spijt van krijgen. Hij als dokter, zij als lieve en geëngageerde pitbull vormen het perfecte team. Zorgverstrekking is het hoofdobjectief, maar een goede strategie is zeker niet te verwaarlozen. Lieve analyseert en implementeert, werkt doel- en resultaatgericht en bezit de noodzakelijke expertise en een serieuze portie passie om ‘het kind’ van Dr. Zinenko en zijn vele patiëntjes een mooie toekomst te geven.

“Moskou is verre van perfect hoor, maar er is dynamiek. Ook in deze soms gecompliceerde werkelijkheid is het buitengewoon toeven. Je neemt dat met de bluts en de buil. Het verschrikkelijke lijden is natuurlijk mijn lijden niet. Je moet dat kunnen loslaten.” Het ligt niet in Lieve’s natuur om een vingertje op te steken, al heeft ze schrijnende verhalen te over. “Een tijd terug hadden we een pasgeborene die niet enkel aan hydrocephalie leed, maar ook een hazenlip en meerdere tumoren had. Het kind was afgestaan door de moeder, die zelf terminaal ziek was en zo waarschijnlijk de oorzaak was van de gezondheidsproblemen van de baby. Dat is even slikken natuurlijk, maar enkel een adequate actie kan zo’n baby redden. In allerijl heb ik drie van mijn beste contacten aangeschreven en benadrukt dat we onmiddellijk geld nodig hadden voor een zeer complexe operatie. Wij betaalden kosten van medische onderzoeken en de ingreep eerst zelf en hoopten dat één van de drie wel zou reageren en de kosten op zich zou nemen. Niet één, maar alledrie antwoordden ze positief. Ik werd er stil van. Een prachtig symbool van medeleven en sympathie was dat. Dat heeft mij echt diep geraakt. Het zijn die mooie momenten die ons aanmoedigen om door te gaan.”

Fundraisen zonder collectebus

“Als we een situatie zo duidelijk schetsen, dat onze potentiële donors bijna een gezicht kunnen kleven op het patiëntje, zijn ze vlugger geneigd om hun portefeuille boven te halen. Even levensnoodzakelijke, maar minder sentimentele, apparatuur heeft dat effect veel minder. Dat is nu eenmaal de psyche van de mens en daar dienen we rekening mee te houden. Ik hanteer voor mezelf tijdens zakenlunches ook het principe dat ik telkens mijn deel betaal. Ik steek mijn doel van zo’n vergadering dan ook niet onder stoelen of banken. Ik wil geld voor de instelling, niet voor de lunch. Ik zou niet willen dan mijn gesprekspartner de idee heeft, dat hij er goedkoop van af komt omdat hij enkel mijn lunch betaalde”, lacht Lieve. Ze heeft een zekere koppigheid, misschien wel wenselijk bij welzijnswerkers die met veel ellende geconfronteerd worden.

De Antwerpse is geen alternatieveling, maar vindt het wel raadzaam om af en toe buiten de lijnen te kleuren. “Eén van mijn vroegere bazen zei ooit ‘Think outside the box’, wat in Rusland daarenboven nog echt kan omdat de samenleving minder geprogrammeerd is dan in onze contreien. Wil je in Rusland iets doen, dan moet je goed weten wat, en voor 100% naar je doel te toewerken. Je moet ook beseffen dat er dingen zullen tegenvallen, maar de kans dat het uiteindelijk wel lukt, is bijzonder groot. Het is misschien te vergelijken met het opvoeden van een kind, waarbij je soms vreest dat het niet goed afloopt, maar je desondanks blijft volharden om te slagen. Die aanvaarding is iets wat ik geleerd heb in Rusland. Ik wil ook niet vechten, ik ben geen vechter, wel iemand die de positieve energie wil vergroten om een tegengewicht te vormen tegenover de zogenaamde negatieve energie.”

Lieve is zich bewust van de relatieve kleinschaligheid van hun centrum en loopt met haar hoofd niet in een zak. “Enkelingen kunnen niet alles oplossen, maar wat we doen is geen druppel op een hete plaat. Af en toe denk ik terug aan de wijze woorden van mijn overleden grootmoeder ‘Als iedereen voor zijn eigen deur veegt, is de straat proper’. Er zijn heel wat sociale projecten in Moskou en ieder probeert in zijn kring een steentje bij te dragen. We zijn complementair. Dit project heeft zich op een zeker moment aangeboden en ik was er klaar voor. Ik had ook neen kunnen zeggen, maar de rek was wat uit mijn oude leven en ik besloot er definitief mee te kappen. In het begin overdonderde de omvang en intensiteit van het probleem mij wel. Maar ik zie vooruitgang en elk kind met voldoende levenskansen, dat we kunnen redden, versterkt mijn hoop. Intensieve zorgen hebben wel slechts betekenis als ze een kans in zich dragen om een gezond individu aan de ouders en de samenleving terug te geven. De geneeskunde is verkeerd bezig als dat vooruitzicht onbestaande is. Het kind en diens levenskansen gaan voor. Een pasgeborene zonder levenskansen, die enorme pijn lijdt, en alleen maar het vooruitzicht van een vegetatief bestaan heeft, zullen we niet tegen de wil van de ouders in leven houden. Enig sociaal en humanitair protectionisme is hier aangewezen.''

Sociale omwenteling

Wie het over Moskou en Rusland in de jaren ’90 heeft, kan natuurlijk niet om de economische omwenteling heen. “Het probleem met de overgang naar de markteconomie was dat er geen perspectief was. In deze periode tussen het einde van de Sovjetunie en de intrede van de markteconomie leefde de bevolking een tijdlang in het ijle. Hoe zou hun land er gaan uitzien? Velen waren depressief en in een rouwproces. Ze namen afscheid van iets dat geschiedenis werd, een maatschappij met goede en slechte kanten. Het leven was lichter in de Sovjettijd zeggen mensen me wel eens. Iedereen had iets, niet veel, maar voldoende. Nu is het vechten voor het minste. Wie hard vecht, wordt zeer rijk. Wie door omstandigheden niet kan vechten heeft niets. Dat maakt het leven hard voor gehandicapten, alleenstaande moeders, ouderen en zwangere vrouwen zonder goede medische voorzieningen. Op een vrije markt moet je voorbereid zijn en dat waren de Russen allerminst. Vooral de intellectuele elite, kunstenaars en schrijvers, had het moeilijk. Zij hadden een hoog aanzien met goede jobs en dito sociale voorzieningen, verworvenheden die smolten als sneeuw voor de zon.”

Herinneringen en dromen, vreugde en verdriet, de nieuwe wending van Rusland heeft grote materiële en sociale gevolgen voor haar bevolking. “Dat Operation HOPE hier een klein steentje kan toe bijdragen, maakt mij gelukkig. Het is ook een sein dat het anders kan, een signaal dat men actief propageert en naar buiten brengt. Operation HOPE is geïntegreerd in het stedelijk kinderziekenhuis, dat ook dé Russische referentie is voor neurochirurgische pediatrie. Dr. Zinenko’s project evolueert crescendo naar een goed functionerend centrum. Dat moedigt mij aan, want je ziet resultaten, zelfs op korte termijn. Dat succes trekt natuurlijk nog meer patiëntjes aan, de situatie buiten Moskou is immers nog slechter, zowel informatief, preventief als operatief. We zijn er nog niet.”
“In Rusland merkt men soms al lachend op dat ze reeds sinds Peter de Grote aan het hervormen zijn, maar het is anders nu. In West-Europa rolden we geleidelijk in de consumentenmaatschappij terwijl het in Rusland veel sneller ging. Omdat het zo snel evolueert, leert men wel ontzettend snel bij. Russen willen ook niet kopiëren, neen, ze doen het op hun manier. Rusland is een Euraziatisch land, maar verschilt duidelijk van de Europese mozaïek. ’s Lands rijke historie en uitgebreid kunstpatrimonium zijn ontzettend belangrijk in hoofd en daden. En hoewel het land is opgedeeld in 11 tijdzones en er niet minder dan 80 officiële talen zijn, herkent iedere man of vrouw zich sterk als burger van Rusland.”

“Of ik me Moskoviet voel? In die zin verschillen ze niet zoveel van de Antwerpenaren, je moet al drie generaties in de stad wonen om echt de naam te mogen dragen. Als Antwerpse kan ik me daar wel in herkennen, maar ik heb me aangepast aan het leven en ik moet zeggen dat ik nog moeilijk zonder zou kunnen. Als het moet, zou ik het aanvaarden, maar liever niet. Met mijn rond gezicht en blonde haren denken vele mensen dat ik Russische voorouders heb. Dat helpt om aanvaard te worden, net zoals het feit dat ik de taal machtig ben.”

“De machtige Russische winters zijn een belevenis op zich. Ik leef in een stad van opgedirkte en in bontjassen gestoken vrouwen. Vroeger was ik tegen bont, ik ben nog steeds vegetariër, maar ik draag bont. Ik kan je verzekeren dat het zo koud kan zijn, dat je echt wel bont kan gebruiken. In België heb ik vragen bij bont, maar in Rusland is het kwestie van je te beschermen tegen de koude en dus geen luxe. Als je ’s morgens in je wagen stapt en het dashboard wijst –36°C aan, dan weet je het wel. Dan voel je de koude helemaal tot in je longen.”