NIEUWE INVALSHOEK
De Brakke Grond bestaat in 2006 25 jaar en dat werd van 7 tot 10 juni gevierd met een enorm krachtige vierdaagse.  Om een economische term te gebruiken, de succesvolle doorstart is een feit. De vele bezoekers kregen een staalkaart van de brede Vlaamse cultuur voorgeschoteld. Bovendien was er ook tijd voor reflectie, het bespreken van de nieuwe invalshoeken en de rol van De Brakke Grond binnen het internationale cultuurlandschap. Net zoals de taal staat ook de eetcultuur niet los van de cultuur met een iets grotere c.  Leen Laconte: “Daarom organiseerden we naast een publiek discours ook workshops koken, want zelfs de grootste Nederlandse kunstpaus is gefascineerd door onze eetcultuur. Er zijn mensen die hier binnenkomen en zeggen dat het leuk is om de crème de la crème van het Vlaamse theater, de muziek, film, installaties,… te zien, maar vonden het jammer dat wij alleen maar kunst toonden. Dit was ons antwoord en zo breed zien we het ook in de toekomst. We blijven de kunst in haar enge betekenis natuurlijk wel centraal stellen omdat ons huis er een ideale plaats voor is. We hebben twee schitterende zalen en enkele kleinere lokalen, maar cultuur is méér, veel meer”, beklemtoont Leen.

EEN ROL VOOR HET CULTUURHUIS
Een permanent forum met landelijke reikwijdte en een podium voor kenmerkende ontwikkelingen aangaande kunst en cultuur uit Vlaanderen, dat vindt men ter hoogte van Nes 45 in Amsterdam. Leen Laconte: “We wilden tijdens onze vierdaagse dus niet enkel feesten, maar ook de mensen aan het denken zetten over wat De Brakke Grond zou moeten zijn.  Je kan het omschrijven als een missiepost die Nederlanders wil bekeren tot de Vlaamse cultuur.  Maar is dat de definitie die bij ons hoort?  Misschien zijn we eerder een groothandel die Vlaamse kunst in Nederland probeert te verkopen?  Of mogelijks een politieke vertegenwoordiger die diplomatisch en onderhandelend te werk gaat?  Met dergelijke metaforen ging ook het zwervend erfgoed projecthuis Tapis Plein ludiek aan het werk middels de zogenaamde De Brakke Grondtest.” Vulde je de test helemaal in, dan werd jouw persoonlijke gehalte Vlaamse en Nederlandse eigenheid berekend. Dat menigeen de kennis van elkanders cultuur overschatte, mag niet verbazen.

”De Brakke Grond is uniek, geen cultureel instituut in de enge betekenis, maar wel één met een duidelijke structuur. Wat De Brakke Grond speciaal maakt, is dat het beschikt over een complete artistieke infrastructuur. Veelal hebben culturele instituten een telefoon, een bureau, een budget en enkele lokaaltjes om in te vergaderen. Wat de Vlaamse Gemeenschap hier neerpootte is uniek. Voor zover ik weet heeft enkel het Erasmushuis in Jakarta heeft ook zo’n structuur.”

VOORTREKKERSROL
“Hierdoor is het bedenken van een rol voor dit huis een speciaal gegeven. Te meer omdat de Vlaams-Nederlandse samenwerking al een hele weg heeft afgelegd. Vanaf begin jaren ’80 is er echt heel veel over en weer gereisd en overlegd en zijn er artistieke allianties gesloten die nu nog steeds lopen. Waarom ik dit vertel? Omdat we het warm water niet opnieuw moeten uitvinden.  Ook retrospectieven hoeven we niet. We willen daarentegen een voortrekkersrol spelen op het terrein, wat momenteel om welke reden dan ook te weinig gebeurt. Veel meer dan vroeger staat De Brakke Grond vandaag als cultuurHUIS op het voorplan. Als De Brakke Grond focussen we ons vandaag op de echt kenmerkende ontwikkelingen.”

”Belangrijk om weten voor wie mee denkt over de toekomst van De Brakke Grond is dat de culturele instellingen ontstaan zijn na de tweede wereldoorlog en dit vanuit het grote humanistische ideaal: culturen moeten elkaar beter leren kennen. Elkaar als buurlanden begrijpen en beter samenwerken om te vermijden dat er nog zoiets verschrikkelijks gebeurt. Zestig jaar na datum is de rol van cultuur natuurlijk anders. Het achterliggende idee blijft wel dat men elkanders culturele eigenschappen beter leert kennen, elkanders taal spreekt en schrijvers leert kennen. Het Europese ideeëngoed moet zich vermengen zonder eenheidsworst te worden”, benadrukt Leen Laconte.
                                                                    
GRENZEN WERKEN
”Een culturele eenmaking van Europa mag dan voor velen geen optie zijn, kunstenaars uit alle windstreken hebben wel een groot verlangen om over de grenzen samen te werken. Maar creatievelingen houdt men niet aan het handje. Zij leggen zelf contacten en lopen elkaar via hun natuurlijke organische zoektocht tegen het lijf. Vooral in het theater is er een echte kruisbestuiving. Maar terwijl nieuwe theatergezelschappen vaak de juiste mensen achter zich hebben en goed gesteund worden, werkt een beeldend kunstenaar veelal alleen op zijn zolderkamer aan een stuk. Bij theater heb je dan weer het probleem van de taal om in het buitenland op te treden, wat je veel minder hebt bij beeldende kunstvormen.”
           
“Bepaalde culturele of artistieke disciplines vinden dus veel minder makkelijk die weg.  Vaak omdat ze niet weten wat er aan de andere zijde van de grens leeft.  Een schoolvoorbeeld is het sociaal artistieke werk, dat in Vlaanderen enkele jaren geleden voet aan grond kreeg, en zelfs een aparte subsidielijn ter beschikking heeft. In Nederland kent men dat onvoldoende en wanneer ik daarover vertel, blijken ze erg nieuwsgierig, willen ze erg graag dergelijke voorstellingen bekijken en zelf op poten zetten. We kiezen er voor om ons spectrum open te trekken naar alle kunstvormen, met een focus op pioniers die tendensen bepalen.”
           
“Je mag ook niet vergeten dat informatiebronnen in sé nationaal werken.  Als De Brakke Grond in Amsterdam een stuk aankondigt van Abbatoir Fermé met Tine Van den Wyngaert (o.m. van het tv-programma Het Geslacht De Pauw), is dat voor een Vlaams publiek glashelder omdat iedereen haar kent van tv. Maar in Nederland wordt gewoon heel weinig naar Vlaamse tv gekeken. Dus de grenzen werken echt op dat vlak. Vroeger werd veel meer naar elkanders zenders gekeken.”
           
“Zich richten op een ruim publiek is belangrijk. Je zou kunnen zeggen, de vertoningen zijn enkel voor programmeurs en perslui, om het economisch te houden, maar dat werkt zo niet.  Kunst werkt pas als het gewikt en gewogen kan worden met een publiek in de zaal.  Betrokkenheid tussen publiek en artiesten is erg belangrijk. Het is de heterogene massa die bepaalt of een voorstelling gesmaakt wordt.”
           
“Anders krijg je een erg frigide opstelling, die we volledig achterwege lieten. Nu krijgen we dynamiek in ons huis en verkopen we onszelf ook beter. Pas als je de journalisten in de zaal kan aantonen dat het publiek de voorstelling ook écht smaakte, heb je je product gepromoot. En bovendien krijgt het huis ook écht een volwaardige functie in de stad. We gebruiken de kunst ook als kristallisatiepunt voor allerlei activiteiten en omkaderen onze culturele opdracht ook met bijvoorbeeld lezingen, workshops en debatten,…”

EUROPESE CULTUREN ALS VAK OP SCHOOL
“Vlaanderen en Nederland kijken naar elkaar in stereotypen. Als een cultuurhuis één iets kan doen, dan is het wel voorbij deze clichés kijken. Zowel zij als wij merken dat er in Europa een aantal culturele en artistieke issues zijn die voor ons allemaal gemeenschappelijk zijn.  Uitdagingen waar we best samen onze schouders onder zetten. Een vraag als ‘Wie zijn wij?’, is een denkoefening waarmee zeer veel mensen bezig zijn. Waarom kan er op school geen vak als Europese Culturen in het leven geroepen worden?” 

“Culturele geaardheid is zo’n complexe materie dat je er bijna enkel in clichés kan over praten. Maar of die identiteit of geaardheid wel zo bepalend is als men laat uitschijnen, weet ik niet.  Ik denk dat je even hard gevormd wordt door je sociale achtergrond, je opvoeding, de economische context waarin je leeft, je eigen individuele keuzes, …. Leren begrijpen waarom we het zo nodig hebben om ons veilig te voelen door cultuur maar ook hoe beperkend die ‘veiligheid’ kan zijn, is dan zeker een onderdeel van dat vak Europese Culturen.”

Leen Laconte kan het weten, want ze werkte o.a. als expert voor de Raad Van Europa en is voormalig zakelijk leidster van Villanella, een kunsthuis voor kinderen en jongeren in Antwerpen. Leen is ook het idee van een Vlaamse-Nederlanse samenwerking voor een cultuurzender genegen. “Als we naar het voorbeeld van Arte kijken, zien we dat zelfs twee grote taalgebieden, Duits en Frans de handen in elkaar slaan. Waarom zou zo’n gezamenlijk themakanaal geen toekomst hebben?”

Koen Van der Schaeghe

Publicatiedatum: 12/09/06