| |
ENKELE
REIS NAAR HET PARADIJS
‘TURKIJE VAN AFS TOT HUWELIJK’ MET FRIEDERIKE
HEYNDRICKX
Wanneer
ik in alle vroegte van Sulthanahmet naar Eminönü
wandel, gaat de broeierige nacht naadloos over in de weergalmende
oproep uit de minaret voor het eerste gebed. Een zwoele,
indringende geur komt me tegemoet als ik de Egyptische of
spice bazar nader. Tientallen verkopers roepen om het hardst
om hun exotische waar aan te prijzen. Nabij het Sirkeci
treinstation denk ik vol nostalgie aan Agatha Christie,
die hier met de Orient Express arriveerde. Aangekomen in
Eminönü neem ik de ferry naar het Aziatische stadsdeel
terwijl de zon de Bosporus en haar beide oevers omarmt.
Friederike staat mij op te wachten in Kadiköy, één
van Istanbul’s oudste wijken, en nodigt mij uit in
een traditionele theetuin met zicht op de Zee van Marmara.
 BIJ
EEN GASTGEZIN IN IZMIR
Was ze naar Latijns-Amerika getrokken, dan was Friederike
daar misschien wel blijven hangen. Het kon ook Finland of
Noorwegen zijn, maar het werd Turkije. Friederike joeg gewoon
een droom na, het verlangen om in het buitenland te studeren.
“Na mijn middelbaar onderwijs, ik was achttien, wilde
ik een jaar naar het buitenland met AFS Interculturele Programma’s.
Niet noodzakelijk naar Turkije, maar het stond wel op mijn
lijstje van landen waar ik ooit eens heen wou. Turkije is
eruit gekomen en zo belandde ik op achttienjarige leeftijd
in Izmir bij een gastgezin. De familie sprak enkel Turks,
waardoor ik vanaf dag één verplicht werd Turks
te spreken, met woordenboek en gebaren eerst, maar het was
zááááálig. Een jaar om
nooit te vergeten, ik zou het iedereen aanraden. Dat jaar
heb ik ook mijn latere echtgenoot leren kennen.”
Dit verhaal begon dus anders dan vele anderen, maar uiteindelijk
kwam ook hier weer de liefde om het hoekje kijken. Al heeft
Friederike daar niet blind aan toegegeven. Ze kwam terug
naar België en studeerde een jaar psychologie in Leuven,
maar het afscheid viel haar zwaar. Ze wou naar de miljoenenstad
Istanbul, waar haar vriend woonde. “Na wat onderzoek
hervatte ik mijn studies aan de Bosporus universiteit, een
double major, een combinatie van psychologie en pedagogie.
Later volgde nog een master ontwikkelingspsychologie aan
dezelfde universiteit.”
Over haar studie en meer bepaald haar thesis vond ik meer
informatie op het internet. Het onderwerp was ‘The
role of parenting and family background on Turkish adolescents’.
Friederike vertelt: “Uit mijn onderzoek blijkt dat
vooral de rol van de moeder een erg groot effect heeft op
het studeergedrag van de jongeren, net zoals de relatie
tussen de ouders onderling. Of de ouders al dan niet zelf
gestudeerd hadden, had weinig invloed, wel of de moeder
werkte. Als dat zo was, waren de studieresultaten beter.
Ik moest mijn onderzoek helaas wel beperken tot de privé-scholen,
want de staatsinstellingen haakten af”, bekent Friederike.
NEEN ZEGGEN, IS NAAR BOVEN
KIJKEN 
Tien jaar woont Friederike intussen in Turkije en hoewel
vele mensen haar als Turkse zien, zal ze zich nooit echt
Turks voelen. “Ik ben snel ingeburgerd en voel me
hier erg goed, maar je ben en blijft de persoon van waar
je geboren bent. Ik zou nergens anders willen leven, maar
die roots raak je niet kwijt. Mensen kijken mij wel minder
na dan in het begin, ik heb de kleine nuances overgenomen
en praat zowel verbaal als tactiel Turks. Als ik neen zeg,
kijk ik bijvoorbeeld naar boven. Het zijn automatismen geworden.
Mijn moeder zegt dat ik zo Turks geworden ben.”
“In het begin had zij het er wel moeilijk mee, maar
intussen kwam ze al vaker langs en ziet ze dat ik gelukkig
ben. Wat wil je meer als ouder? Als je je kind tegenhoudt,
krijg je toch maar tegenwerking. Misschien dacht ze wel
dat ik ooit zou terugkeren, maar zelfs deze illusie heeft
ze gelukkig opgeborgen”, lacht de West-Vlaamse.
“Intussen zijn we ook al vier jaar gehuwd. Mijn echtgenoot
is heel westers ingesteld en leert zelfs Nederlands. Ook
het merendeel van onze vrienden zijn vrij modern. Niet dat
ik in meer conservatieve middens niet aanvaard zou worden,
maar dat maakt het moeizamer. In Istanbul heb je echt de
kruising tussen conservatief en progressief. Gesluierde
vrouwen wijken ook onderling nog vaak af door hun meer of
minder strikte overtuiging. Maar als ik erover nadenk, is
de impact van de religie op mijn dagelijkse leven vrij beperkt.”
De verhuizing van het pittoreske West-Vlaamse De Haan naar
het uitgestrekte Istanbul is een grote stap. In die zin
is Friederike dan ook blij dat ze dat jaar in Izmir beleefde.
Als een opstapje ziet ze het. “Qua cultuur is Izmir
meer westers. Istanbul is echt één potpourri.
Gelukkig had ik bij mijn aankomst in Istanbul de taalbarrière
reeds overwonnen. Dat maakte het iets minder moeilijk. Om
je als Europeaan in te burgeren is Izmir gemakkelijker.
Het is zelfs een vrij Europese stad, met veel Griekse en
Italiaanse invloeden. De mensen zijn er opener, de vrouwen
minder gesluierd en vaker in minirokjes. Moderniseren, maar
toch ook Turks blijven, dat is hun motto. In Istanbul, moet
je daar in bepaalde buurten toch mee opletten. Niet dat
ze je naroepen, maar eerder uit een vorm van respect.”
 ALS
PSYCHOLOGE IN DE TURKSE REALITEIT
Friederike verloor haar hart in Turkije, eerst persoonlijk,
later ook professioneel. Ze ‘reist’ dan wel
met de boot naar het werk, van de Aziatische naar de Europese
oever, maar daar wordt ze als psychologe geconfronteerd
met de dagdagelijkse harde Turkse realiteit. “Ik geef
therapie aan autistische kinderen en jongeren met leerstoornissen.
We werken ook met hun ouders en families. Ons team probeert
deze kinderen in het reguliere onderwijs te laten doorstromen,
om het sociaal contact te stimuleren, maar dat is echt een
moeilijke strijd. Specifieke scholen bestaan amper. Wil
je je kind naar een goede school sturen, dan moet je betalen.
Het maakt daarenboven veel uit naar welke school je gaat.
De competitie is hard en helaas hebben deze kinderen maar
weinig toekomst. Stilaan verdwijnt wel het stigma rond autisme.
Mentale stoornissen werden vroeger amper aanvaard en therapieën
hiervoor waren uit den boze. In de dorpen werd een man met
mentale stoornissen tot voor kort zo snel mogelijk aan een
partner gekoppeld. Zo had hij een leven en een vrouw. Het
is echt pionierswerk, maar je ziet het beetje bij beetje
in de positieve richting evolueren. En dat schept toch wel
voldoening.”
 DOELBEWUST
OP DE AZIATISCHE OEVER
Het is niet dat Friederike één voet in Turkije
en één voet in België heeft, neen ze
heeft niets meer in België. “Ik heb een gewone
Turkse staatsverzekering, met een aanvullende privé-polis,
maar die is ook Turks. Ik ben zelfs al begonnen met een
pensioenverzekering. Sinds ons huwelijk heb ik mijn leven
nog meer op Turkse leest geschoeid.”
“Wij wonen op de Aziatische oever. Een voortvloeisel
uit de studies van mijn echtgenoot, die hier studeerde en
nu ook les geeft aan een universiteit. Het leven is hier
eenvoudiger, rustiger en goedkoper dan aan de andere kant.
Voor het huis dat wij nu hebben, kunnen we aan de overzijde
nauwelijks een studio kopen. Iedereen wil op de Europese
oever wonen omdat er meer werk is. We hebben ook bouwplannen
en kochten reeds grond aan de Zwarte Zee. Aan de zee, maar
toch vlakbij de stad, we zullen ook een tuintje hebben”,
vertelt de Vlaamse stralend.
“Als er kinderen komen, zou ik naar België vliegen
om te bevallen. Daags na de geboorte ga je hier immers al
naar huis. En als je dan weet dat bijna iedere vrouw hier
met een keizersnede bevalt, dan ik heb ik toch mijn twijfels.
Het is trouwens ook een traditie dat je kindje de eerste
veertig dagen na de geboorte binnenshuis blijft. Waarom?
Bijgeloof of traditie? Ik weet het eigenlijk niet. Ook als
je een huis binnengaat en je schoenen uitdoet, krijg je
onmiddellijk pantoffels aangeboden. Terwijl ik daar helemaal
niet van hou. Ze geloven blijkbaar echt dat je door op blote
voeten te lopen, problemen aan je nieren krijgt.”
 AARDBEVINGSGEVAAR
Turkije is een aardbevinggevoelig land en Istanbul was in
‘99 nog het toneel van een erg hevige beving. Een
niet te onderschatten facet in het dagelijks leven, zo blijkt.
Onder meer het Belgisch consulaat in Istanbul neemt het
risico ernstig. Het stelde daarom een aantal zoneverantwoordelijken
aan, Friederike is één van hen. “We
zijn met zeven en ik ben verantwoordelijk voor een veertigtal
families. Als er iets gebeurt, dienen zij mij te contacteren
en ik breng het consulaat op de hoogte. Geregeld houden
wij hierover vergaderingen.”
Friederike is echter niet te spreken over het gebrek aan
voorzorgsmaatregelen die de Turkse overheid neemt. “Er
is een systeem voorhanden waardoor er 15 seconden voor de
uiteindelijke beving alarm kan geslagen worden en gasvoorzieningen
kunnen afgesloten worden, maar de overheid ziet het nut
er maar amper van in. Noodhuisjes met medische voorzieningen,
water en eten kunnen ook soelaas brengen, maar neen.”
“Ik was toevallig niet in het land in ’99, maar
mijn echtgenoot wel. Een minuut lang heeft hij het heel
hevig gevoeld. Ikzelf kon hem gedurende lange tijd ook niet
bereiken. Toen ik terug was, voelden we wel naschokken.
’s Nachts rolde ik gewoon uit bed. Onder ons bed ligt
trouwens permanent een zak, met water en een fluitje. Ook
in de auto, wij hebben altijd een tent in de koffer liggen”,
besluit Friederike.
Publicatiedatum: 10/11/06 Koen
Van der Schaeghe
|
|
/
