Het
roer om
Carine Cools was amper 16 toen ze in contact kwam met haar Finse
echtgenoot Juha. Het begon onschuldig. Op school circuleerde een
brief van een organisatie die wereldwijd ‘toekomstige’
pennenvrienden met elkaar in contact bracht. Je mocht 3 keuzelanden
opgeven. Carine, volledig warm gelopen voor dit project, koos
voor Australië, een Afrikaanse bestemming en Finland. Het
werd Finland. Juha werd haar vaste pennenvriend. 2 jaar werd er
ijverig gecorrespondeerd. Hun eerste ontmoeting, een dag in Antwerpen,
staat in hun geheugen gegrift. Allebei 18, met dezelfde interesses
en idealen werden ze smoorverliefd.
Door de afstand die hen scheidde brak er een warrige en onrustige
periode aan. Het corresponderen en bellen werd nog intenser. Juha
begon zijn hogere studies in het zuiden van Duitsland, Carine
startte ondertussen haar 3jarige verpleegkunde opleiding.
Haar liefde voor Juha was echter overrompelend en betekende een
grote ommezwaai in haar leven.
En hoewel ze elkaar om de 2 à 3 maanden zagen knaagde het
verlangen en liep ze zelfs een keer weg van school. Met haar spaargeld
kocht ze een ticket naar Helsinki, vastbesloten om er nooit meer
weg te gaan … De school dreigde zelfs met uitsluiting. Gelukkig
kon haar vader de plooien glad strijken en voltooide ze haar studies
met succes. Maar eens afgestudeerd kon niemand haar nog tegenhouden.
Ze koos resoluut voor Juha en daarmee voor een leven buiten België.
Ze zou hem overal gevolgd hebben. Het werd Duitsland. Ze huwden.
Carine werkte aan de Tübingen Universitätsklinik, Juha
voltooide zijn universiteitsstudies. Acht jaar gingen voorbij
toen ze beslisten Duitsland (noodgedwongen) de rug toe te keren.
Met een babydochter en een tweede kindje op komst bleek Duitsland
anno 1990 geen woon- werkplek meer voor hen. De val van de Berlijnse
muur creëerde een massale toevlucht van Oost-Duitsers die
positief gediscrimineerd werden. Terugkeren naar België was
geen optie.
Een ander volk, een andere cultuur
“Ik was 31 toen we definitief voet aan wal zetten in Finland.
Baby Ellen was bijna 2. Na Duitsland dacht ik dat ‘wennen
aan’ Finland vlotjes zou lopen. Tenslotte, ik kende het
land toch van mijn ‘bezoekjes’? En was het niet Juha
zijn thuishaven? Zijn land waar zijn moeder en broer woonden?
Die zouden ons toch wel warm ontvangen? Dat bleek algauw een foute
veronderstelling! Tot op vandaag zijn hun bezoekjes op één
hand te tellen. En we wonen hier nu toch al wel zo’n 18
jaar! Of dit standaard is voor alle Finnen? Zeker niet. Ik heb
het gewoon niet zo getroffen met mijn schoonfamilie. Het vergde
mij enorm veel moeite om wijs te geraken uit de Finse communicatiepuzzel.
Er was niet alleen het probleem van de taal (ik had toch ijverig
Finse les gevolgd in Duitsland?), ook de manier waarop Finnen
buitenlanders benaderen en met hen omgaan was een aanpassing.
Ik bevond me op onbekend terrein, zoveel was duidelijk. Die eerste
winter vergeet ik nooit meer. De koude en sneeuw deerden me niet,
wel die overweldigende donkerte! Een decemberdag telt amper 5
uren licht. En wij hebben geluk, we wonen in Jyväskylä,
zowat het midden van Finland. Woon je in het Noorden, dan treedt
de duisternis nog sneller in… Ook de Finse gewoonte om je
baby overdag in de buitenlucht te laten staan, we spreken hier
van winterse temperaturen tot -27°, was voor mij bevreemdend.
Yannick, onze zoon, was net geboren en de buurvrouw zag mijn complete
vertwijfeling. Ze toonde me hoe ik onze baby veilig beschermd
en ingepakt tegen de bijtende kou, buiten kon laten slapen. Terugdenkend
aan die tijd kan ik met een tevreden gevoel vaststellen dat ik
mijn draai hier toch vrij vlug vond.
Ik bleef ook niet bij de pakken zitten. Na de geboorte van Yannick
begon ik terug te studeren. Toegepaste taalwetenschappen en taalcursussen
Fins. Dat bespoedigde mijn integratie. Ik knoopte vriendschappen
aan en kreeg de contacten waar ik zo naar snakte. Men zegt van
de Finnen dat het stille mensen zijn. Daar is wel iets van, maar
het knappe is dat zij véél comfortabeler omspringen
met deze stille momenten dan wij. Zij hebben niet de drang om
elke stilte op te vullen met small talk. Ik kan daar best van
genieten. Of ik de Finse taal volledig onder knie heb? Ik vrees
ervoor. Ik spreek de taal nog altijd niet vloeiend. Lezen is een
stuk makkelijker. Een serieuze conversatie voer ik nog altijd,
bij voorkeur, in het Engels. Met Juha spreek ik (nog steeds) Engels
en Duits. De kinderen groeiden op in het Nederlands en het Fins.
Ze genoten ontzettend van de Nederlandse boeken die ik hen voorlas
(tot hun 13de!) en de taalcassettes en video’s werden gretig
geabsorbeerd. Niet zonder enige fierheid kan ik zeggen dat Ellen
en Yannick beiden de Finse, Engelse, Duitse en Nederlandse taal
machtig zijn. Ons gezin was ook jarenlang gastfamilie voor Belgische
exchange studenten. Steeds weer een plezierige ervaring, ook voor
de kinderen die hierdoor een extra Nederlandstalige impuls kregen.
Met velen van hen hebben we nog steeds een fijn contact.”
Schakel tussen verschillende
culturen
“Ondertussen
zijn de kinderen 19 en 17 jaar en hebben ze een nauwe band met
België. Finland is een heel liberaal land, progressief ook.
België daarentegen is conservatiever. Ze passen zich echter
feilloos aan! In België gedragen ze zich als Belgen in Finland
zijn het echte Finnen. Mede door de ontelbare bezoekjes van mijn
mama, die ze op handen dragen, en onze jaarlijkse trip naar o.m.
de Vlaamse kust, ontwikkelden ze een stevige boon voor België.
Ze hebben een hart voor de kunststeden, de architectuur, de sfeer
en het lekkere eten. We hebben ook elk jaar een vaste afspraak
aan de kust met mijn beste vriendin en haar kinderen. Mijn geboorteland
werd wel degelijk een vast begrip in hun leven en dat vind ik
wel fijn. Ik tracht ze constant interculturele prikkels mee te
geven. Of het nu gaat over de migranten of vluchtelingenproblematiek
… het is een dagelijks gespreksonderwerp aan tafel. Het
werpt zijn vruchten af want, leergierig als ze zijn, ontwikkelden
ze allebei een sterke interesse voor interculturele thema’s.
Ellen wil culturele antropologie studeren en verblijft momenteel
in Australië voor 8 maanden om het land en zijn gewoonten
te leren kennen. Yannick kreeg een scholarship om 3 maanden als
uitwisselingsstudent naar Wenen te gaan, waar hij momenteel nog
is.
Je kan wel stellen dat interculturele communicatie én mijn
stokpaardje én toch ook wel de rode draad in mijn leven
is. Daar waar ik in Duitsland werkzaam was als verpleegkundige
gooide ik het hier in Finland over een totaal andere boeg. In
1998 studeerde ik af als Master’s in Applied Linguistics
met Intercultural communication als specialiteit. Sindsdien ben
ik verbonden aan een universiteit en werk op de afdeling Intercultural
Communication als Senior Research Associate. Ik geef les en begeleid
studenten met hun Master’s thesis. Ondertussen werk ik ijverig
aan mijn Ph.D met de ronkende titel: Intercultural Couples in
Finland: relation dialectics, adaptation and cultural diversity.
Streefdatum ter verdediging … juni 2008! Mijn leven is mijn
werk, en mijn werk is mijn leven. Intercultural Communication
is niet meer dan communiceren met mensen van andere culturen,
hoe ze elkaar waarnemen, hoe ze zich integreren (of niet), hoe
ze ná een verblijf in het buitenland vaak onbegrepen en
verweesd achterblijven. Een uiterst boeiende en menselijke materie
die onder studenten meer en meer opgang kent. Ik sta ze met plezier
bij!”
Verstild mooi
“De
natuur in Finland is betoverend mooi. De wisseling van de jaargetijden
ervaar ik in het hoge noorden helemaal anders. In de lente hier
geen groene velden of ontluikende jonge blaadjes en knoppen, neen
alles is nog wit, ijzig & koud. Begin mei kan je nog makkelijk
laatste sneeuw hoopjes tegenkomen. Naar mijn gevoel gaat de winter
naadloos over in de zomer. Een eindeloze tijd zo lijkt het want
altijd licht! Eindeloze dagen en onbestaande nachten. Die eerste
zomers kon ik moeilijk inslapen, energie té over. Het zomerleven
in ons huisje aan het meer is onbeschrijflijk. Genieten van een
sauna om daarna recht het meer in te duiken. Zalige weken.”
”Ook de herfst met zijn geuren en kleuren. De natuur lijkt
wel in vuur en vlam te staan.
De winter leerde ik appreciëren. Een knusse tijd, ondanks
de toenemende duisternis. Een tijd ook van traditionele familiefeesten.
Warm en geborgen in huiselijke kring, alle dierbaren bij elkaar.
Sinterklaas en Kerst zijn toppers! Sinterklaas staat gelijk aan
een vrije dag want 6 december is tevens de Finse nationale feestdag.
Eigenlijk begint gans het Kerstgebeuren al bij aanvang van de
adventstijd. Ten huize Cools-Lahti vind je een pittige mix van
Finse en Belgische tradities. Een heerlijk en typisch Kerstdiner
bij de Finnen, een grote ham of Kinkku (lees: kinkoe) met ovengerechten
en bessen, wordt in ons gezin traditiegetrouw verorberd op de
eerste dag van de advent. Verder is een kerst zonder mijn mama
(mamie voor de kinderen) ondenkbaar! Het wachten op mamie is een
traditie op zich.
De
kleine vlieghaven hier in Jyväskylä, het heerlijke weerzien.
Vervolgens de kleine feestjes of Pikkujoulut in de kleuterschool:
de kinderen allemaal verkleed als kaboutertjes, de zelfgemaakte
peperkoekjes en het traditionele Finse peperkoekenhuisje, de versieringen
… het hoort er allemaal bij. De dag voor Kerstmis gaan we
samen op zoek naar een mooie kerstboom. Altijd een heel gedoe
want geen enkele boom is mooi genoeg voor Juha! De ochtend van
kerstavond beginnen we met een sauna gevolgd door rijstpap met
kaneel. Terwijl de kinderen kerstliedjes zingen, wordt de laatste
hand gelegd aan het avondlijke feestmaal. Naar Finse gewoonte
is het dan tijd om naar het kerkhof te gaan. De Finse kerkhoven
zijn mooi, uitnodigend en een vredevolle plaats waar alle mensen
samenkomen op kerstavond. Iedereen brandt kaarsjes bij de graven
van hun dierbaren. Erg mooi, gezien het om 15u30 reeds donker
is en gans het park opgelicht wordt door kaarslicht. Thuisgekomen
is het wachten op de kerstman! Joulupukki vereert ons elk jaar
nog steeds in hoogsteigen persoon met een bezoekje. Hij brengt
ook de cadeautjes mee. Daarna samen aan tafel. Op het menu staat:
gerookte zalm, verschillende soorten gemarineerde haringfilets,
kleurrijke rosolli en … kalkoen op zijn Belgisch! Nog nagenietend
wordt er na de maaltijd steevast naar familie in Finland, België
en Griekenland gebeld. Mijn zus, gehuwd met een Griek, en haar
2 zonen wonen daar. De kinderen praten dan met hun neefjes, alle
vier in het Nederlands, ieder met zijn eigen Fins en Grieks accent.
Een complete kerst!”
Inge
Roggeman
Publicatiedatum: 04/02/08
/
