American dream

35 is Bert, strategisch adviseur en één van de vele landgenoten die fors presteren in het buitenland. Hij deed ruime internationale ervaring op en leerde de knepen van het vak bij ronkende namen als Suez en Arthur D. Little. Op zoek naar buitenlandse roem ging hij niet. Hij koos voor een groeiproces op lange termijn en dat legt hem vandaag geen windeieren. Voor VIW is hij van goudwaarde. In zijn vrije tijd zet hij zich in voor landgenoten die aan de Tsjechische weg timmeren, een portie cultuur willen meepikken of gewoon samen een pint willen gaan drinken.

Zijn toekomst lag in de Verenigde Staten. Een kinderdroom die verder gestalte kreeg tijdens zijn basketverleden. Bert speelde in eerste nationale bij Leuven en kreeg dankzij Amerikaanse collega-basketspelers voeling met de Amerikaanse cultuur. “Ik sprak graag en veel Engels en mijn studies economie en internationale betrekkingen zag ik als een toegangpoort tot de VS. Zelfs mijn aanvullende opleiding Oost-Europakunde kaderde hier oorspronkelijk in. Ik had de ietwat naïeve voorstelling dat ik als Belg in de VS, die Europa goed beweerde te kennen, mij ook in Centraal-Europa moest onderdompelen.” Die laatste studie combineerde Bert met een stage op de Amerikaanse ambassade in Brussel, om maar te zeggen dat het hem menens was. Wat begon als aanvulling mondde echter al snel uit tot een ware passie voor de landen uit het voormalige Oostblok.

Prijs minister van buitenlandse handel

Berts internationale parcours startte als laureaat van de toenmalige ‘Prijs van de minister van Buitenlandse Handel’, jaarlijks toegekend aan een twaalftal beloftevolle pasafgestudeerde economisten. “Een actief verblijf in het buitenland was onze beloning. Terwijl mijn medelaureaten meer exotische bestemmingen verkozen, ging ik in 1998-1999 naar Hongarije. Het had net zo goed bijvoorbeeld Polen kunnen zijn, maar ik wou écht naar Centraal-Europa. Mijn interesse richtte zich specifiek tot die landen die nadien tot de Europese Unie zouden toetreden, omdat zich hier een heel eigen dynamiek voor deed. Vier maanden analyseerde ik voor de Belgische overheid de opportuniteiten op de Hongaarse milieumarkt en bleef vervolgens nog een tijdje hangen.”




Wat Bert vandaag met Tsjechië heeft, beleefde hij in zekere zin tien jaar geleden met Hongarije. Het land is zoveel meer dan Boedapest. “De verschillen tussen de hoofdstad en het hinterland waren destijds schrijnend, maar het weerhield mij er niet van om het hele land te doorkruisen. Terwijl zakenmensen hun bezoek veelal tot drie dagen Boedapest beperkten, reisde ik in het kader van de marktstudie het hele land door. Regionale steden als Veszprém, Eger of Debrecen waren voor mij een echte openbaring. Toen ik in 1999 de burgemeester van Boedapest ontmoette en iemand in het gezelschap opmerkte dat Boedapest bijna een Westerse stad was, corrigeerde hij ons : ‘Wij zijn een westerse stad’. Dit is heel typerend. De hervormingen veroorzaakten een mentaliteitswijziging en die vlucht naar voren leeft nog steeds. Er is geen weg terug. Ik zie een razendsnelle evolutie in de regio. Met één grote kanttekening, namelijk de grote generatiekloof: oud en arm tegenover jong en welgesteld. Vijftigplussers hebben het vaak niet gemakkelijk.”

Opruimen van ‘agent orange’

Terug in België ging Bert aan de slag bij BCE Network, een publiek-privaat initiatief dat nauwe contacten onderhield met de Europese Commissie en een platform aanreikte voor samenwerking met de Centraal- en Oost-Europese landen. “Dat eenoog koning is in het land van de blinden, ondervond ik aan den lijve. Net de twintig gepasseerd, nog geen jaar was ik in Hongarije geweest, maar ik mocht in België wel als expert opdraven. Ik sprak over milieuvervuiling, maar wie waren wij om Hongaren met de vinger te wijzen?
Tien jaar terug had ook Brussel nog geen modern waterzuiveringstation.” Bert was bij BCE Network verantwoordelijk voor de milieuwerking, een sector die gekenmerkt wordt door een steeds grotere internationalisering. Tot in den treuren herhaalde hij dat Vlaamse bedrijven, concurrenten in eigen land, in het buitenland aan één zeel moesten trekken. Het verschil in draagkracht tussen een klein en groot bedrijf ondervond Bert toen hij er werd weggeplukt door Tractebel, intussen opgegaan in de nutsgroep Suez. Als grote speler beteken je iets, maar vele kleintjes kunnen hetzelfde bereiken. Ruim vier jaar waaronder twee in Tsjechië, bleef hij verbonden aan de groep. “Ik kijk met grote voldoening terug op deze periode die me, via zowel lijn- als staffuncties, gevormd heeft in het internationale bedrijfsleven. Bijzondere herinneringen blijven verbonden aan een resem overnames en projecten in Polen en Tsjechië. Net buiten Praag startte ik bijvoorbeeld mee een complex bodemsaneringsproject op: een chemische site die in de jaren zestig dienst deed als productie-eenheid voor een ontbladeringsmiddel. Een markant en tegelijk luguber detail is dat dit product later berucht is geworden als agent orange dat door de Amerikanen – in volle Koude Oorlog – werd ingezet in Vietnam. Omdat bijna alle fabrieksarbeiders op deze site gezondheidproblemen kregen door dioxinevergiftiging, werd de productie reeds in 1968 stopgezet. De terreinen werden echter ongemoeid gelaten tot de grote overstromingen in 2001 een definitieve oplossing in de hand werkten. De saneringswerken zijn ondertussen bijna afgerond en hebben ruim 100 miljoen euro gekost. Het opstarten van dergelijke projecten was vaak een heksenketel, maar wel boeiend.”

Tocht door de woestijn

“Om me te herbronnen, andere professionele ervaringen op te doen en aan mijn vaardigheden te werken, plooide ik mij doelbewust, voor twee jaar, terug op de Benelux. Als management consultant ging ik er aan de slag bij Arthur D. Little. Het was een schitterende leerschool waar ik boeiende projecten heb mogen uitvoeren. Mijn passie voor Centraal-Europa ging echter noodgedwongen even in de koelkast en met mijn Tsjechische vriendin onderhield ik een langeafstandsrelatie. Vervolgens nam ik eind 2006 definitief de vlucht oostwaarts. Mijn drang om terug te gaan was groot en er boden zich meteen een aantal opportuniteiten aan. Het leek mij dan ook een ideaal moment om een eigen bedrijf op te starten. Hiermee is de cirkel rond.”

Bert wroet niet langer aan turbosnelheid voor de grillen van hoofdzetels of voor het uitvoeren van andermans projecten. Geen metershoge rapporten meer, hij wilde gewoon ‘doen’. Een verrassende stap is het niet, maar de voorgaande waren wel een noodzaak, weet onze landgenoot. “Mijn expertise, als consultant en vanuit managementervaring, kan ik nu ten volle in het bedrijf en voor mijn eigen klanten aanwenden. “Adviseren om te realiseren” is daarbij het motto, gericht op het in de praktijk brengen van de juiste strategieën. Om de zaken volledig in de hand te houden en een persoonlijk advies te kunnen garanderen, werk ik voorlopig nog zelf alle dossiers af. Mogelijk zorg ik in de toekomst voor uitbreiding ; we zien wel.”

Bureaucratie

“Als zelfstandig ondernemer bepaal ik momenteel mijn eigen agenda en neem ik de zaken aan die ik graag doe en waarin ik zelf geloof. Mijn aanloopfase was misschien vrij lang, maar ik ben heel tevreden over mijn loopbaankeuzes en over de beslissing om mij definitief in Tsjechië te vestigen. Het voelt als een levenskeuze waarbij mijn professionele loopbaan mooi samenvloeit met mijn persoonlijk leven.”

Het boeiende maar soms verraderlijke aan het land is dat je af en toe vergeet dat je in Tsjechië bent en het net zo goed België zou kunnen zijn. Alles loopt gesmeerd, waardoor je schrikt dat het toch anders is. En plots sta je weer met beide voeten op de grond. De confrontatie met de papiermolen of de bureaucratie is dan best moeilijk. De zetel van mijn bedrijfje is gevestigd in mijn eigen appartement. Inherent aan strategisch managementadvies is dat men veel tijd doorbrengt bij zijn klanten. Ikzelf heb dan ook niet veel meer nodig dan een bureau, met pc en printer. In wezen heb ik dan ook niets anders op kantoor dan bij de meeste mensen thuis. Toch kreeg ik, alsof het een groot industrieel complex betreft, een serie brieven die mij opriepen om mijn bedrijf in regel te stellen met brandvoorzieningen, met hygiënische voorschriften, enzovoort. Ook moeten bijvoorbeeld alle medebewoners van het gebouw hun uitdrukkelijke toestemming geven dat ik hier een zakenpraktijk houd. Stel je voor. Door die mentaliteit moet ik mij wel eens worstelen. Het is niet toevallig dat de Belgische overheidsdienst voor administratieve lastenverlaging voor haar naam (Kafka) inspiratie gevonden heeft bij de befaamde Tsjechische schrijver. Franz Kafka zette zich in zijn werk immers als geen ander af tegen de onverschilligheid van de staat. Maar ja, dergelijke administratieve ongemakken neem je er dan maar bij en het levert toch ook leuke verhalen op”, grapt Bert.

Niet omwille van de loonkost

Bert heeft een duidelijk inzicht in de redenen waarom Westerse bedrijven naar Tsjechië trekken. “Hoegenaamd niet meer om goedkoper te produceren, want dan zijn ze veel beter af in Roemenië of Bulgarije en ligt het paradijs eerder in Oekraïne, India of China. De loonkost ging eind jaren ’90 sterk de hoogte in, niet alleen voor de doorsnee werknemer, maar zeker ook voor de, en ja die heeft Tsjechië ook, knelpuntberoepen. Een financieel directeur bijvoorbeeld die op Westerse leest gevormd is én zowel Engels als Duits spreekt, betaal je vaak evenveel of meer dan in België. Net als bij ons wordt het hier trouwens ook steeds moeilijker om nog de juiste arbeidskrachten te vinden.”

“Het Vlaamse bedrijfsleven ziet Tsjechië eerder als een aanvulling op het thuisland, als expansieregio dus. De Tsjechische middenklasse groeit, hun koopkracht stijgt en buitenlandse ondernemers willen die markt uiteraard bespelen. Eind jaren ’90 waren Westerlingen in Hongarije nog uitzonderingen. Hoorde je dan iemand Frans of Engels praten, dan sprak je die aan en dat creëerde meteen een band. Zoiets kleurde echt je dag. Dat is vandaag wel fel geminderd natuurlijk.”

Ik richt mij echter niet specifiek op buitenlandse investeerders en tel evengoed Tsjechische bedrijven onder mijn klanten. Ik bied hen strategische bedrijfsmodellen aan en help hen bij de creatie van aandeelhouderswaarde. Wil een West-Europees bedrijf iets op de Tsjechische markt doen, dan moet het daar trouwens doelbewust op focussen. Puur opportunistisch lukt het niet meer. Met één vertegenwoordiger voor Centraal- en Oost-Europa of erger nog voor Centraal-Europa, het Midden Oosten én Afrika, kom je er niet. Die tijd is definitief voorbij.”

Verscheiden groep

Een groeiende groep Vlamingen vertoeft tijdelijk of permanent in Tsjechië en zij zijn maar moeilijk onder één noemer te plaatsen. Bert onderscheid drie groepen, die ieder de nodige aandacht verdienen. “Je hebt ten eerste de uitgewekenen, dat zijn mensen zoals ik, die effectief hun valies gepakt hebben en in Tsjechië komen wonen zijn. Vaak hebben zij een Tsjechische partner en zijn zij letterlijk en figuurlijk op het land verliefd geworden. Tot voor kort zat ik in de groep van de expats. Dat is de meest prominente groep. Zij zijn hier tijdelijk en bijgevolg spreken ze meestal de taal niet. Gekoppeld aan de expats heb je hun families met een grote nood aan activiteiten. Niet onbelangrijk en wel eens over het hoofd gezien, zijn de zogenaamde naveteurs. Omdat Praag zo dichtbij is, anderhalf uur vliegen, wonen zij tijdens de week in Praag en tijdens het weekend in Vlaanderen. Ik wil hen graag bij de activiteiten betrekken, want zij zijn niet ingebed in de Tsjechische maatschappij en hebben wel nood aan een babbel of een pint.”

Expatclub versus integratie

“Niemand vertrekt naar het buitenland om enkel Belgen te ontmoeten. Onze vereniging mag en zal integratie dus niet in de weg staan. Ikzelf heb bijvoorbeeld vooral Tsjechische vrienden, uit de kring van mijn vriendin, maar ook voormalige collega’s. Ga ik tien keer op stap, dan is het acht keer met Tsjechen, één maal met Belgen en één maal met niet-Belgen. Los daarvan denk ik dat iedere landgenoot het wel leuk vindt om af en toe contact te hebben met andere Vlamingen. Je begrijpt elkaar direct. Deze vorm van netwerking vind ik trouwens belangrijk voor mijn eigen cultureel besef. In Tsjechië geloof ik persoonlijk niet in een besloten expatclub, met formele regels en lidgelden. Dergelijke clubs hebben het meest succes in een cultuur die ver van de onze ligt. Dat is hier minder het geval, ook al speelt uiteraard de taalbarrière. Onze eigen VIW-organisatie staat in Tsjechië nog in zijn kinderschoenen maar de reacties op onze eerste activiteiten waren zeer positief en werken zeer inspirerend. Ik denk dat het net het informele karakter is dat de grote aantrekkingskracht uitmaakt.

“De Tsjechische levensstandaard vergemakkelijkt de integratie van Vlamingen ter plaatse. Gooi je je geld niet over de balk, dan kan je hier met een Westers salaris heel goed leven. De Tsjechische keuken is in het algemeen niet om over naar huis te schrijven - ook al zijn er heerlijke gerechten, bijvoorbeeld met eend - maar in de steden heb je uiteraard internationale restaurants in overvloed. Er beweegt ook nog steeds heel veel. Nieuwe projecten schieten als paddestoelen uit de grond. Ik hoop daarbij dat de Tsjechen hun eigenheid kunnen blijven behouden en dat bijvoorbeeld de kleine muziekclubs en stadstheatertjes in Praag blijven bestaan.

Activiteiten

“Welke activiteiten ik als VIW-vertegenwoordiger wil opzetten? Als algemene regel geldt dat ik luister naar suggesties en daarnaast probeer in te spelen op activiteiten die ikzelf, in mijn expatperiode, als plezierig ervaarde. Dit kan gaan om evenementen. maar evengoed om kleine uitstappen. Samen met andere vrijwilligers, wil ik de blik van de mensen ook graag buiten Praag richten. Persoonlijk vind ik het bijvoorbeeld heel aangenaam om tijdens het weekend de wagen te nemen om een regionale stad of (onbekend) dorpje te bezoeken of om de Tsjechische bergen in te trekken. Met VIW hoeft het allemaal niet zwaar cultureel te zijn, maar we willen inhoudelijk toch iets aanbieden. Neem nu een expatfamilie, waar de man een drukke job heeft en tijdens het weekend wil uitslapen en met de kinderen bezig zijn. Zij zullen niet geneigd zijn om bijvoorbeeld een stadsbezoek in Brno te doen, maar de echtgenote die soms de hele week reeds thuis zit, heeft daar misschien wel nood aan.

Het hangt er allemaal vanaf hoe je Tsjechië beleeft. De eerste groep uitgewekenen bereik je met dergelijke uitstappen misschien niet, want zij hebben waarschijnlijk al meerdere malen die steden bezocht, maar anderen zijn dan zeker wel enthousiast.”

“De derde groep heeft dan weer meer nood aan puur sociale activiteiten op een weekavond en willen - misschien nieuw voor hen - wel een avondje ijshockey meepikken, bijzonder populair in Tsjechië. Veel Vlamingen maken dat hier nooit mee. Zoiets kunnen wij perfect organiseren: we reserveren de tickets en spreken dan bijvoorbeeld wat vroeger af en vragen iemand om ons op voorhand even de spelregels uit te leggen. Dan naar de wedstrijd kijken en vervolgens nog een pint gaan drinken. Soms heeft men niet meer nodig voor een geslaagde avond. Ideeën en plannen genoeg.” Slaagt Bert hier allemaal in, dan slaagt hij cum laude in zijn VIW-vertegenwoodigerschap.


Koen Van der Schaeghe

Publicatiedatum: 14/04/08

           

Vertel je vriend/vriendin over dit artikel

Zijn/haar naam:      Zijn/haar email:

Jouw naam:                  Jouw email: