EEN ATYPISCH PARCOURS
Alida zat op het Mr. dr. J. C. de Miranda Lyceum in Paramaribo toen ze voor het eerst in contact kwam met Vlamingen. “Er was in die tijd een tekort aan Nederlandse leraars en dus kwam er ondersteuning vanuit Vlaanderen. En op de één of andere manier klikte het beter met Vlamingen: de taal is anders, ze spreken langzamer en minder kil, qua opvattingen zijn ze iets rustiger, je kon altijd wat arrangeren,... er was ook niet de onafhankelijkheidsspanning die langzaam opborrelde. Met Vlamingen ging ik gewoon meer onbevangen om. Bovendien heb ik mij nooit een schaap gevoeld dat blind de kudde volgt. Als iedereen links kijkt, durf ik wel eens rechts te kijken. En zo ben ik in Vlaanderen beland, al lag dat dus zeker niet voor de hand.” ”Het afscheid van Suriname staat op mijn netvlies gebrand. Mijn vader en moeder voor het eerst achterlaten... ik was achttien en was nog nooit ver weggeweest. Het was zwaar omdat je je hele vertrouwde wereld achterlaat en zelf een stap in het onbekende zet. Het maakt wel dat alles wat erna komt, minder erg is.” “Antwerpen was echt wennen. Toentertijd sprak men mij steevast in het Frans aan omdat ik automatisch iemand uit de Congo was. Tegen de kruidenier op het Zuid mocht ik nog honderd keer zeggen dat ik Nederlands sprak en aan de Studio Herman Teirlinck studeerde, hij bleef mij associëren met het Tropeninstituut. Dat veranderde pas toen ik met TV Touché voor het eerst op het kleine scherm kwam en hij zei: ‘Maar jij spreekt zo mooi Nederlands’”, lacht Alida uitbundig.

FLEXIBELE IDENTITEIT
”Tja, zo was het die dagen in ‘t Stad. Er waren veel minder kleurlingen op straat. En voor mij was dat heel vreemd. In Suriname groeide ik op tussen vele bevolkingsgroepen en ik was heel verbaasd als men mij voor het eerst zei dat ik anders was. Dat had nooit iemand mij gezegd. Alleen maar op grond van zwart, wit, rood,... daar denk je lang over na, dat verzeker ik je. We stelden ons geen vragen over kleur of afkomst. Je weet niet beter en denkt dat de rest van de wereld zo is. In Antwerpen was dat plots niet meer. Ik had ook nog nooit een schoorsteen gezien. Ik heb echt tijd nodig gehad om mij goed te voelen in Antwerpen. Maar als ik veel later op uitnodiging van een theatergroep in Amsterdam was, dan weende ik van blijdschap bij het zien van de Onze-Lieve-Vrouwetoren omdat ik terug thuis was”, bekent Alida.
”Wie doorheen Paramaribo wandelt of rijdt, ziet voor westerlingen heel contrasterende beelden: een plein met een Joodse synagoge en onmiddellijk ernaast een grote moskee. Een beter symbool voor de multiculturele samenleving kan je toch niet bedenken.” Multicultureel is trouwens een woord dat Alida vroeger niet kende en eigenlijk helemaal niet zou mogen bestaan. “Het is ook alleen maar een woord. Het is heel moeilijk om uit te leggen aan iemand die niet pluralistisch denkt, dat je een vader- én moederland kan hebben. Bij ons in Suriname is er maar één cultuur, of je nu Creool, Javaan of Nederlander bent.”
”In termen van identiteit denken we niet in Suriname. Aan een identiteit vastzitten, is als een slavernij... Surinamers zien identiteit als iets flexibel, dat mee beweegt. Zowel jij als gelijk wie op straat kan een Surinamer zijn. Er wordt niet zoals in Europa van op honderd meter afstand een oordeel geveld. Onze eigenheid bestaat uit vele kleuren en diverse talen. Nog geen half miljoen Surinamers zijn er, maar ze hebben wel 22 talen. Het gaat om de acceptatie van de verscheidenheid.”
“Nog zo’n term waar ik mij verschrikkelijk aan stoor, is lage loonlanden. Waarom hebben sommige mensen recht op een lager loon, een té laag loon eigenlijk. Anders zou men die term niet gebruiken? Wie bedenkt nu zoiets? Er is maar één mensensoort, met dezelfde dromen en dito verwachtingen. Colombianen kunnen óók betere ziekenhuizen of scholen gebruiken. Waarom betaal je de koffie niet wat die echt waard is? Waarom betaal je die doelbewust te weinig? Veroordeel hen niet door die kunstmatige term te gebruiken! Geen stempel of brandmerk! Europeanen moeten geen vingertje opsteken, of het nu een midden- of wijsvinger is”, oordeelt Alida streng, maar billijk.

KENNIS, MAAR GEEN WIJSHEID
Alida is strijdvaardig en vredelievend. Ze kan schelden als iets haar niet zint, maar altijd op een vriendelijke toon. “Ik pas mij aan en wil tot op zekere hoogte iedereen begrijpen, maar men moet mij niet vertellen dat Europa het Walhalla is. Komaan zeg... de verlichting... dezelfde mensen die de verlichting predikten, verkochten de mens als slaaf, versta je? Ik blijf bij een oud Afrikaans gezegde: De mens is de remedie van de mens. Uiteindelijk heb je elkaar altijd nodig. Europeanen hebben het zo makkelijk, kunnen alles leren uit hun luie zetel en toch... Als ik in Antwerpen of Amsterdam een sprongetje zou maken, lopen de mensen in een boog om me heen. Die dingen zijn hier een beetje verwilderd. Wanneer ik als de veerman die dingen een beetje dichter naar elkaar toe kan brengen, zou ik een heel gelukkige vrouw zijn.”
Niemand is beter geplaatst dan Alida om ambassadrice van de stedenband Antwerpen-Paramaribo te worden. Haar leven is verweven met beide steden. “Mijn bestaan zit eraan vast en ik heb mij altijd geïnteresseerd voor intercultureel werk. Heel veel zaken die in het Caraïbisch gebied vanzelfsprekend zijn, zijn dat helaas in de Lage Landen niet. Europeanen moeten leren met elkaar om te gaan. In Suriname heb je geen wijken waar alleen hindoes of alleen moslims wonen, neen iedereen woont er door elkaar. Dat is mijn grote verwijt, we hebben wel veel kennis, maar geen wijsheid. We weten zo weinig van elkaar, dat zie je soms binnen een familie en zeker binnen verschillende bevolkingsgroepen. Dat Europese proces duurt zeker nog 200 jaar. Mensen leren en veranderen langzaam. In de economie snapt men dat, want geld mag overal rondreizen, maar de mensen niet”, klaagt ze verontwaardigd, al schuwt ze ook de ironie niet: “Ach, in Vlaanderen zegt met het zo mooi: ‘Wie met de hond slaapt, krijgt zijn vlooien’, wel de meest doorbakken Antwerpenaar heeft ook die van een Marokkaan.”
Alida is een onverbeterlijk type geworden. Ze zegt dan wel vaarwel, maar komt altijd weer terug. “Zo zie ik mezelf ook, als een soort veerman. Ik ga met mijn boot heen en weer en heb het niet altijd even makkelijk om te wennen. Het duurde even voor ik het aanvaarde, maar ik verbind oevers met elkaar. Ik streef naar samenwerking, tussen mensen van verschillende komaf, en het kan mij niet schelen of daar al dan niet een oceaan tussen zit. Als veerman heb je die mentaliteit, dan wil je grenzen verlaten.”

OUD WORDEN MET WARMTE & THEATER
Uit een Nederlands onderzoek blijkt dat ongeveer de helft van de uitgeweken Surinamers zich in de toekomst terug in Suriname wil vestigen. Alida begrijpt hen volkomen: “Ik denk dat mensen moeten oud worden in de warmte. Dat kan Senegal of Spanje zijn, maar mijn familie woont nu in Suriname. Het gaat mij om het principe van de warmte... niet het land. Op het einde van je leven, weet je wat warmte waard is. Mensen veranderen in de zomer: de warmte in de omgang, je kleed je anders, je gedraagt je anders, je komt ook meer buiten. Letterlijk en figuurlijk hebben we zon nodig. Een kind dat met de warmte opgroeit, wordt ook een ander kind”, vertelt Alida bijna poëtisch.
“Zelf is ze nog veel te jong voor de derde levensfase. Om te luieren en vakantie te vieren heeft Alida nog voldoende tijd. Een missie drijft haar naar haar geboorteland, ze wil er een toneelopleiding voor jongeren uit de grond stampen. “Inderdaad, de plannen beginnen vorm te krijgen. We hebben al veel contacten gelegd. De kring wordt steeds groter. En contacten leg je snel in Suriname. Dat is één van de leuke dingen. Ik zal met theatermensen en voor jongeren werken. Theater in de ruime zin, locatietheater, niet eng of enkel in de schouwburg. Maar ook op welzijn gericht. Theater is de spiegel van mijn leven en in Suriname komt nu alles bijeen. Het merendeel van de bevolking is er onder de dertig en dat geeft een heel andere energie. Het moderne pluralisme bij de jongeren ligt mij wel. Zij staan niet stil bij MTV-clips, opgenomen in verre landen en met hen voel ik mij verwant. Met mijn leerlingen in de Lage Landen zocht ik de grenzen van hun denken af door letterlijk en figuurlijk hun horizon te verbreden. Ik heb een breed scala aan mogelijkheden en waarschijnlijk teveel plannen om mijn leven mee te vullen. Na 34 jaar weet ik wat ik achterlaat, maar ik draag dat Vlaanderen in mij”, vat Alida samen.


Koen Van der Schaeghe

Publicatiedatum: 18/10/06

Vertel je vriend/vriendin over dit artikel

Zijn/haar naam:      Zijn/haar email:

Jouw naam:                  Jouw email: